Alle bloedtesten tijdens de zwangerschap op een rij

De meeste vrouwen die willen weten of ze zwanger zijn doen dit met een thuistest. Deze meet het hCG level in je urine. Vanaf de 4de week van je eventuele zwangerschap, oftewel de week wanneer je normaal gesproken weer ongesteld zou worden. Daarvoor is je hCG level in je urine waarschijnlijk nog te laag om opgepikt te worden door de thuistest.

hCG levels kunnen echter behoorlijk verschillen per vrouw in het begin van een zwangerschap. Een negatieve thuistest in week 4 is dus geen garantie dat je niét zwanger bent.

De hCG bloedtest

Het hormoon hCG (humaan choriongonadotrofine) komt vrij zodra een bevruchte eicel zich innestelt in de baarmoederwand, gemiddeld acht tot tien dagen na de eisprong.¹ 

Een bloedtest kan dit hormoon al oppikken vanaf een concentratie van 1 tot 2 mIU/ml, terwijl een urinetest pas reageert vanaf concentraties boven de 20 mIU/ml.² 

Dat verschil in gevoeligheid verklaart waarom een bloedtest soms al uitsluitsel geeft nog voordat je menstruatie zou beginnen, terwijl een reguliere zwangerschapstest op dat moment nog niets laat zien. 

In de praktijk wordt deze bloedtest niet standaard aangeboden. Voor de meeste vrouwen is een urinetest rond de verwachte menstruatiedatum betrouwbaar genoeg. 

De hCG-bloedtest wordt vooral ingezet bij medische twijfel, bijvoorbeeld als een arts de exacte hCG-waarde nodig heeft om de ontwikkeling van een vroege zwangerschap te volgen, of om een miskraam of buitenbaarmoederlijke zwangerschap uit te sluiten.

Zodra je zwangerschap bekend is, krijg je van je verloskundige of huisarts standaard het eerste bloedonderzoek aangeboden, ook wel de PSIE-screening genoemd (Prenatale Screening Infectieziekten en Erytrocytenimmunisatie).³

Je zorgverlener biedt deze test aan als vast onderdeel van de eerste controle, meestal rond week 12. Zoals alle medische zorg in Nederland ben je niet verplicht deze test af te nemen, hoewel hij wel standaard bijna altijd gedaan wordt.³ Het is een gewone bloedtest en geeft géén risico op miskraam. (In tegenstelling tot bijvoorbeeld het kleine risico dat wél bestaat bij de vlokkentest of vruchtwaterpunctie.)

Je bloedgroep: het ABO-systeem

Eerst bepaalt het laboratorium je gewone bloedgroep: A, B, AB of O.⁵ Dit wordt gedaan zodat je bloedgroep al bekend is voor het geval je tijdens de bevalling een bloedtransfusie nodig hebt.

In Nederland heeft ongeveer 47% van de bevolking bloedgroep O, gevolgd door bloedgroep A bij zo'n 42%.⁵

Rhesus D positief of negatief

Vervolgens wordt er gekeken of je Rhesus D negatief of positief bent. Elke bloedgroep kan zowel rhesus D-positief als rhesus D-negatief zijn.

Ongeveer 14 tot 15% van de Nederlanders is rhesus D-negatief.⁷ Dat is volstrekt normaal en geeft geen klachten. Het wordt pas relevant zodra jíj rhesus D-negatief bent én je kind rhesus D-positief: dan kan je lichaam antistoffen aanmaken tegen het bloed van je kind, die bij een volgende zwangerschap de placenta kunnen passeren en de rode bloedcellen van het kind afbreken.⁷ 

Andersom speelt dit niet: ben je zelf rhesus D-positief, dan maakt de rhesusfactor van je kind voor deze immuunreactie niets uit, want je lichaam beschouwt het D-antigeen dan al als 'eigen'.

Daarom krijg je als rhesus D-negatieve zwangere rond week 27 een extra bloedonderzoek, waarbij het laboratorium via jouw bloed ook de rhesusfactor van je baby bepaalt. Is die rhesus D-positief, dan krijg je een anti-D-prik: een prik met anti-D-immunoglobuline die voorkomt dat je lichaam antistoffen aanmaakt.⁷ 

Sinds de invoering van deze profylaxe daalde het aantal zwangeren met een nieuw vastgestelde rhesus D-immunisatie van 3,5% in 1969 naar 0,31% in 2016.⁷

Je bloedtest lezen

Zie je op je eigen uitslag de term 'bloedgroep O-positief' of 'O-negatief' staan? Dat is de gangbare samentrekking van je ABO-groep (de letter) en je rhesus D-factor (het 'positief' of 'negatief'). 

Rhesus c wordt daarentegen altijd los op je uitslag vermeld, bijvoorbeeld als 'rhesus c: negatief'.

Vanaf 10 weken zwangerschap kun je kiezen voor de NIPT, een niet-invasieve prenatale test.⁸ Deze test wordt níet standaard aangeboden. Wil je hem toch graag, dan bespreek je dat met je verloskundige of gynaecoloog, meestal tijdens een counselingsgesprek vóór 10 weken zwangerschap; zij regelen de aanvraag, jij kiest zelf de bloedafnameorganisatie. 

Het is een gewone bloedtest uit je arm, zonder risico op een miskraam.⁸ In je bloed circuleert een kleine hoeveelheid erfelijk materiaal van de placenta, vrijwel altijd identiek aan het DNA van je kind, en het laboratorium onderzoekt dit op aanwijzingen voor downsyndroom, edwardssyndroom of patausyndroom.⁸

De NIPT wordt volledig vergoed en is gratis voor de zwangere.⁹ De uitslag krijg je binnen 10 kalenderdagen.¹⁰ Bij ongeveer 993 van de 1.000 zwangeren is er geen aanwijzing voor een chromosoomafwijking; bij ongeveer 7 van de 1.000 wel.¹¹ 

Een afwijkende uitslag is geen diagnose maar een aanwijzing: bij downsyndroom blijkt bijvoorbeeld 90 van de 100 zwangeren met die uitslag ook daadwerkelijk zwanger van een kind met downsyndroom, bij edwardssyndroom is dat 75 van de 100 en bij patausyndroom 50 van de 100.¹¹ Voor zekerheid is aanvullend onderzoek nodig. (Zie hieronder.)

Naast infectieziekten, bloedgroepen en chromosomen kijkt hematologisch bloedonderzoek tijdens de zwangerschap ook naar je ijzerstatus. 

Hoe vaak ijzertekort bij zwangere vrouwen precies voorkomt, is opvallend genoeg niet eenduidig, ook niet volgens de Gezondheidsraad zelf: in het ene rapport spreekt de raad van 'bijna 50 procent' van de zwangere vrouwen met een lage ijzerstatus,¹³ in een recenter rapport, specifiek gericht op zwangerschap, van '10 tot 15%'.¹⁴ 

Hoe je de exacte percentages ook weegt, de conclusie blijft overeind: ijzer is voor vrouwen een waarde die het waard is om op te volgen, en al helemaal tijdens de zwangerschap, wanneer je bloedvolume flink toeneemt en je ijzerbehoefte meestijgt.

Lastig genoeg is ijzerstatus niet in één simpel getal te vangen: er bestaat geen directe meting van 'je ijzerstatus', artsen leiden die af uit drie waarden die hieronder een voor een aan bod komen. Meet je zorgverlener er maar één van, dan is het verstandig om op de man af ook te vragen om de andere twee: een prima uitslag op één waarde betekent namelijk niet automatisch dat je ijzerstatus in orde is.

Ferritine

Ferritine is het opslageiwit van ijzer en geeft aan hoeveel ijzer je in voorraad hebt. Omdat ferritine eerder daalt dan Hb, is het een gevoeligere indicator van een beginnend tekort.¹⁷

Het enige probleem hier is dat wat als 'normaal' geldt, flink verschilt per laboratorium. Slingeland Ziekenhuis hanteert bijvoorbeeld een ondergrens van 12 µg/l voor vrouwen tot 49 jaar,¹⁸ terwijl OLVG de eigen ondergrens onlangs verhoogde naar boven de 30 µg/l¹⁹

Dezelfde uitslag kan dus bij het ene lab als 'ruim voldoende' gelden, en bij het andere als grensgeval voor een tekort.

Welk lab heeft dan gelijk?

Dat blijft natuurlijk een punt van discussie, maar er zijn wél twee onderzoeken over ferritine waardes rondom de zwangerschap die hier een heel duidelijk antwoord op geven:

Allereerst is het Deense onderzoek uit 2006, welke concludeerde dat enkel met een minimum waarde van 70 µg/l vóór de zwangerschap er geen suppletie nodig is doorheen de rest van de zwangerschap, alles lager dan dit gaat wel suppletie nodig hebben om de ijzerwaardes genoeg op pijl te houden.²² Let er hier dus op hoeveel hoger deze waarde is dan zelfs de hoogste minimumwaarde van de Nederlandse laboratoria.

MCV

Als laatste waarde rondom ijzer is er MCV. MCV staat voor mean corpuscular volume, de gemiddelde grootte van je rode bloedcellen, gemeten in femtoliter. De normaalwaarde ligt tussen de 80 en 100 fl.²⁰ Een MCV onder de 80 fl wijst vaak op ijzergebrek, terwijl een MCV boven de 100 fl juist kan duiden op een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur.²⁰ 

MCV is een waarde die niet standaard gemeten wordt en vaak pas als vervolg test wordt gedaan als je Hb afwijkt, om te bepalen wat waarschijnlijk de oorzaak daarvan is.

Rond week 24 tot 28 kan je zorgverlener een orale glucosetolerantietest (OGTT) voorstellen om zwangerschapsdiabetes op te sporen, vooral bij risicofactoren.²⁴

Voor deze test moet je nuchter zijn: meestal 8 tot 12 uur van tevoren niets meer eten of drinken, water uitgezonderd.²⁴ Eerst wordt er nuchter bloed geprikt, daarna drink je een suikeroplossing en volgt er na twee uur nogmaals een afname, om te zien hoe je lichaam de suiker verwerkt.²⁴ Dit is een van de weinige bloedtesten in de zwangerschap waarvoor nuchter zijn wél noodzakelijk is.

Niet elke controle draait om bloed. Op een rij de belangrijkste onderzoeken die dat niet zijn: de vlokkentest en vruchtwaterpunctie (hierboven al toegelicht) nemen weefsel of vruchtwater af. Bij symptomen van dreigende vroeggeboorte, zoals weeën tussen week 22 en 35, kan de fibronectinetest worden ingezet: een uitstrijkje van vaginaal vocht waarin het eiwit fibronectine wordt gemeten, dat normaal als een soort lijm tussen de vliezen en de baarmoederwand fungeert. Is de test negatief, dan is de kans dat je binnen een week bevalt zeer klein, wat onnodige ziekenhuisopnames kan voorkomen; toch wordt hij nog niet in alle Nederlandse ziekenhuizen standaard toegepast.²⁵ 

Daarnaast krijg je standaard de termijnecho rond 8 tot 10 weken en, als je daarvoor kiest, de 13 wekenecho.²⁶ Rond week 20 volgt het structureel echoscopisch onderzoek, dat de lichamelijke ontwikkeling van je kind in beeld brengt. Deze onderzoeken vullen de bloedtesten in dit artikel aan, maar meten allemaal iets anders.

Een vuistregel om deze veelheid aan testen te ordenen: 

Bloedtesten vóór week 13 draaien vooral om jouw gezondheid en veiligheid, zoals infectieziekten, bloedgroep en rhesusfactor. 

Testen rond week 10 tot 15, zoals de NIPT en eventueel een vlokkentest, gaan over de chromosomen van je kind. 

Testen later in de zwangerschap, zoals de herhaling van je Hb rond week 27 tot 30 of de suikertest rond week 24 tot 28, volgen hoe je lichaam de zwangerschap fysiek doorstaat. 

Zo weet je bij elke voorgestelde test beter welke vraag je aan je zorgverlener kunt stellen: gaat dit over mij, over mijn kind, of over hoe de zwangerschap vordert?

Bronnen:

¹ Gezondheidsraad, Evaluatie van de voedingsnormen voor vitamines en mineralen voor volwassenen, 2018, hoofdstuk Koper, tabel “Overzicht van de Nederlandse normen voor koper”.

² EFSA NDA Panel, Scientific Opinion on Dietary Reference Values for Copper, 2015.

³ EFSA NDA Panel, Tolerable Upper Intake Level for Zinc, 2014.

⁴ Institute of Medicine (IOM), Dietary Reference Intakes for Vitamin A, Vitamin K, Arsenic, Boron, Chromium, Copper, Iodine, Iron, Manganese, Molybdenum, Nickel, Silicon, Vanadium, and Zinc, 2001.