Wat helpt tegen een blaasontsteking?
Wat is een blaasontsteking?
Een blaasontsteking, medisch cystitis genaamd, is een ontsteking van het slijmvlies van de blaas. In de meeste gevallen wordt deze veroorzaakt door een bacteriële infectie.
Een urineweginfectie bij vrouwen heeft in verreweg de meeste gevallen één veroorzaker: de darmbacterie Escherichia coli, beter bekend als E. coli.
E. coli is een bacterie die van nature deel uitmaakt van je darmflora en daar volledig onschuldig is. Bij een blaasontsteking is diezelfde bacterie op de verkeerde plek terechtgekomen.
Wat E. coli zo effectief maakt als veroorzaker, is een specifiek mechanisme: de bacterie beschikt over microscopisch kleine haartjesstructuren, fimbriae genaamd, met aan de uiteinden specifieke adhesiemoleculen (FimH). Via deze moleculen hecht E. coli zich aan mannoseresiduen op het oppervlak van de blaaswand.
Eenmaal gehecht, vermenigvuldigen de bacteriën zich en veroorzaken ze een ontstekingsreactie in het blaasslijmvlies.
Naast E. coli kunnen ook andere bacteriën een blaasontsteking veroorzaken, zoals Staphylococcus saprophyticus of Klebsiella pneumoniae. E. coli is echter verantwoordelijk voor 70 tot 95 procent van alle blaasontstekingen.
Waarom krijgen vrouwen vaker een blaasontsteking?
Een urineweginfectie bij vrouwen komt aanzienlijk vaker voor dan bij mannen, en dat komt door onze anatomie.
De vrouwelijke urethra (plasbuis) is gemiddeld 3 tot 4 centimeter lang, tegenover 15 tot 20 centimeter bij mannen. Dat kortere traject betekent dat bacteriën vanuit het perineum de blaas snel kunnen bereiken.
Daarboven ligt de urethraingang bij vrouwen anatomisch dicht bij zowel de anus als de vagina. Dit zijn precies de plekken waar E. coli van nature voorkomt. De combinatie van een korte urethra en de nabijheid van bacteriebronnen maakt dat bacteriën bij vrouwen eenvoudiger kunnen opstijgen.
Ook hormonale veranderingen spelen een rol. Na de overgang neemt de oestrogeenproductie af, wat leidt tot dunner wordend vaginaal slijmvlies en een veranderd vaginaal microbioom. De zuurgraad (pH) van de vagina stijgt, wat bacteriën als E. coli meer kans geeft zich te vestigen.
Vrouwen die recent met seksuele activiteit zijn begonnen, een nieuwe partner hebben, of anticonceptiva gebruiken, hebben eveneens een verhoogd risico.
Foto: Matilda Wormwood
Hoe krijg je een blaasontsteking?
De meeste blaasontstekingen beginnen in de darm. E. coli-bacteriën bevinden zich in de ontlasting en kunnen via de huid rondom het perineum naar het periuretraal gebied migreren: de zone rond de urethraingang. Van daaruit kunnen ze via de urethra optrekken naar de blaas.
Zodra de bacteriën de blaas bereiken, beginnen ze zich te hechten aan de blaaswand via de FimH-adhesiemoleculen. Normaal gesproken worden losliggende bacteriën bij het plassen weggespoeld, maar gehechte bacteriën zijn een stuk moeilijker te verwijderen. Ze vormen kleine kolonies, wekken een ontstekingsreactie op en veroorzaken de klachten die zo typerend zijn voor een blaasontsteking.
Seks, strak ondergoed, uitgedroogd zijn of lang ophouden met plassen kunnen de omstandigheden creëren waarin bacteriën makkelijker voet aan de grond krijgen.
Een blaasontsteking is geen teken van slechte hygiëne. Het is een infectie waarbij de bacterie simpelweg op de verkeerde plek terechtkomt, een mechanisme dat bij vrouwen anatomisch gezien nu eenmaal makkelijker verloopt.
Symptomen van een blaasontsteking
De klachten van een blaasontsteking zijn voor de meeste vrouwen direct herkenbaar. De meest voorkomende symptomen zijn:
- een brandende of pijnlijke sensatie bij het plassen;
- frequente plasaandrang, ook als er weinig urine komt;
- het gevoel dat de blaas na het plassen nooit helemaal leeg is;
- troebele urine, soms met een sterke of onaangename geur;
- bloed in de urine, waardoor de urine roze of roodachtig kan kleuren;
- buikpijn of pijn rondom het schaambeen.
Foto: Karola G.
Niet elke blaasontsteking presenteert zich op dezelfde manier. Sommige vrouwen hebben nauwelijks brandende pijn, maar wel aanhoudende aandrang en troebele urine.
Andere vrouwen ervaren juist veel pijn zonder bloedverlies. Blaasontsteking met koorts is bij een ongecompliceerde infectie ongebruikelijk. Heb je wel koorts, dan kan dat wijzen op een ernstiger verloop en is contact opnemen met je huisarts verstandig. Helemáál als je zwanger bent.
Een brandend gevoel bij het plassen of een verhoogde plasfrequentie betekent overigens niet automatisch dat er sprake is van een blaasontsteking.
Er zijn andere aandoeningen die vergelijkbare klachten geven, zoals prikkelblaassyndroom, een vulvaire irritatie of een seksueel overdraagbare aandoening. In ons artikel branderig gevoel na het plassen, maar geen blaasontsteking gaan we uitgebreid in op de andere mogelijke oorzaken.
Wanneer de blaasontsteking overgaat in een nierbekkenontsteking
Een onbehandelde of onvoldoende behandelde blaasontsteking kan opstijgen via de urineleiders naar het nierbekken en de nieren. Dit heet een nierbekkenontsteking, medisch pyelonefritis. Dit is een ernstiger infectie die een andere aanpak vraagt.
De symptomen van een nierbekkenontsteking bij vrouwen onderscheiden zich duidelijk van die van een gewone blaasontsteking:
- hoge koorts (38,5 graden Celsius of hoger), soms met koude rillingen;
- flankpijn: pijn in de zij of rug, ter hoogte van de nieren;
- misselijkheid en soms braken;
- algehele uitputting en een ernstig ziek gevoel.
Een nierbekkenontsteking leidt niet in alle gevallen tot ernstige complicaties, maar onbehandeld kan de infectie zich uitbreiden naar de bloedbaan (sepsis) of leiden tot nierschade.
Wanneer is ziekenhuisopname bij nierbekkenontsteking nodig?
Dat is het geval als de koorts aanhoudend hoog is en niet reageert op antibiotica, als je door braken niet voldoende kunt drinken, of als de infectie zich uitbreidt. Bij hoge koorts in combinatie met flankpijn, voorafgegaan door klachten van een blaasontsteking, is het verstandig dezelfde dag een arts te raadplegen in plaats van af te wachten.
Let op! Nierbekkenontsteking en zwangerschap
Tijdens een zwangerschap verloopt de afvoer van urine trager door de druk van de groeiende baarmoeder en hormonale effecten op de ureterspierspanning. Bacteriën krijgen daardoor meer kans om op te stijgen. Een blaasontsteking in de zwangerschap kan sneller escaleren naar een nierbekkenontsteking, en die combinatie is gelinkt aan complicaties zoals vroeggeboorte of een laag geboortegewicht.
Behandeling met antibiotica wordt bij zwangere vrouwen dan ook direct gestart, ook bij milde of asymptomatische infecties. In ons artikel over blaasontsteking tijdens de zwangerschap lees je waar je op moet letten en wat je kunt doen.
Wat helpt bij een blaasontsteking?
Er zijn meerdere manieren om een blaasontsteking aan te pakken, afhankelijk van de ernst van de klachten. Wat helpt tegen een blaasontsteking verschilt: soms volstaan ondersteunende maatregelen, soms zijn antibiotica noodzakelijk.
Welke antibiotica bij een blaasontsteking?
Meer dan de helft van de vrouwen met een ongecompliceerde blaasontsteking herstelt binnen een week zonder antibiotica. Dat betekent echter niet dat afwachten altijd de juiste keuze is, zeker niet als de klachten ernstig zijn, je koorts hebt, of zwanger bent.
Bij een bacteriële blaasontsteking zijn antibiotica namelijk de meest effectieve medicatie. Nitrofurantoïne is in Nederland het middel van eerste keus voor niet-zwangere vrouwen met een ongecompliceerde blaasontsteking.Fosfomycine en trimethoprim zijn alternatieven.
Welke antibiotica het meest passend zijn bij jouw blaasontsteking, hangt af van de bacteriegevoeligheid in jouw regio en eventuele allergieën. Dat bepaal je altijd samen met je huisarts.
Helpt paracetamol tegen een blaasontsteking?
Paracetamol verlicht de pijn en het brandende gevoel, maar behandelt de infectie zelf niet.
Het werkt als pijnstiller via het centrale zenuwstelsel. Ibuprofen heeft daarbovenop een lokaal ontstekingsremmend effect en kan daardoor soms iets effectiever zijn bij de acute pijnklachten.
Beide middelen zijn blaasontsteking-medicatie die het herstel draaglijker maakt, maar helpen inherent niet bij het bestrijden van de infectie.
Volg altijd de aanbevolen dosering en raadpleeg je arts als je twijfelt of deze middelen geschikt zijn voor jou.
Water drinken bij een blaasontsteking
Water drinken, veel en regelmatig, is een van de meest genoemde adviezen bij een blaasontsteking. De gedachte is dat voldoende urinedoorstroming bacteriën helpt wegspoelen voordat ze zich kunnen vestigen.
Uit onderzoek blijkt dat vrouwen die dagelijks minstens 1,5 tot 2 liter water drinken minder infecties doormaken. Dit is geen vervanging voor antibiotica bij een actieve infectie, maar het ondersteunt herstel en speelt een zinvolle rol bij preventie.
Warmte op de onderbuik
Een warmtekruik of warmtepleister op de onderbuik kan spierspanning verlichten en de pijnklachten verzachten. Dit heeft geen effect op de infectie zelf, maar geeft lokale verlichting die de periode van herstel aangenamer maakt.
De blaaswand en bacteriehechting
Naast drinken en medicatie is er een invalshoek die veelvuldig wordt onderzocht: het remmen van de hechting van E. coli aan de blaaswand. De bacterie hecht zich via FimH-moleculen aan mannoseresiduen op het blaasepitheel. Er bestaan stoffen die deze binding kunnen verstoren: ze bieden als het ware alternatieve aanhechtingspunten voor de bacterie, zodat E. coli zich niet goed kan vastzetten en via de urine wordt uitgespoeld.
(Veel 'oma-tips' voor een blaasontsteking draaien rondom planten en kruiden waarin deze stoffen zitten.)
Lees meer over die stoffen in dit artikel.
Foto: Cottonbro
Een blaasontsteking voorkomen
Een blaasontsteking is niet altijd te voorkomen, maar je kunt de kans wel verlagen. Wat helpt tegen een blaasontsteking op de lange termijn, begint bij begrijpen hoe bacteriën de blaas bereiken.
Plas áltijd na seks
Seks verhoogt de kans op een blaasontsteking, niet omdat seks op zichzelf schadelijk is, maar omdat wrijving bacteriën van het perineum naar de urethraingang kan verplaatsen. Direct na seks plassen helpt om losliggende bacteriën weg te spoelen voordat ze de blaas bereiken. Probeer dit binnen een uur na seks te doen.
Drink voldoende water
Een goede hydratatie houdt de urine verdund en spoelt de urinewegen regelmatig door. Minstens 1,5 liter water per dag is een goed uitgangspunt, meer als je veel sport of het warm is.
Plas regelmatig en volledig
Ophouden met plassen geeft bacteriën de kans om zich langer in de urethra te vestigen. Plas ook volledig leeg: ga rechtop zitten op het toilet, met beide voeten plat op de grond, zodat de blaasspieren optimaal kunnen samentrekken.
Veeg van voor naar achter
Dit is een eenvoudige gewoonte die verhindert dat bacteriën vanuit de anale zone naar de urethraingang worden verplaatst. Vooral voor jonge peuters is het goed om hier aandacht aan te besteden. Lees hier meer tips over blaasontsteking bij kinderen.
Let op de interactie tussen bacteriën en de blaaswand
De kern van preventie draait, net als bij behandeling, om de interactie tussen E. coli en de blaaswand. Bacteriën die zich niet kunnen hechten, kunnen geen infectie starten. Verschillende stoffen zijn onderzocht op hun invloed op dit hechtingsproces. Lees dit artikel voor een wetenschappelijk onderbouwde uitleg.
Katoenen ondergoed en vermijden van irritatie
Synthetisch ondergoed houdt warmte en vocht vast, wat bacteriegroei bevordert. Katoenen ondergoed draagt bij aan een betere vochtafvoer. Vermijd ook geparfumeerde zeep, intieme deodorant of andere producten die het vaginale milieu (en de PH) kunnen verstoren.
Bronnen
1. Flores-Mireles AL, Walker JN, Caparon M, Hultgren SJ. Urinary tract infections: epidemiology, mechanisms of infection and treatment options. Nat Rev Microbiol. 2015;13(5):269-284. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25853778/]
2. Frontiers in Cellular and Infection Microbiology. Comprehensive insights into UTIs: from pathophysiology to precision diagnosis and management. 2024. [https://www.frontiersin.org/journals/cellular-and-infection-microbiology/articles/10.3389/fcimb.2024.1402941/full]
3. Stapleton AE. Urinary tract infection pathogenesis: host factors. Infect Dis Clin North Am. 2014;28(1):29-43. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24766275/]
4. NHG-Standaard Urineweginfecties. Nederlandse Huisartsen Genootschap, 2020. [https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/urineweginfecties]
5. NTVG. Pyelonefritis in de zwangerschap: een bedreiging voor moeder en kind. [https://www.ntvg.nl/artikelen/pyelonefritis-de-zwangerschap-een-bedreiging-voor-moeder-en-kind]
6. NHG-Standaard Urineweginfecties. Nederlandse Huisartsen Genootschap, 2020. [https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/urineweginfecties]
7. Hooton TM, Vecchio M, Iroz A, et al. Effect of Increased Daily Water Intake in Premenopausal Women With Recurrent Urinary Tract Infections. JAMA Intern Med. 2018;178(11):1509-1515. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30285042/]
Interresant? Sla dit artikel op met Pinterest!
FAQ
Helpt paracetamol tegen een blaasontsteking?
Paracetamol verlicht de pijn bij een blaasontsteking, maar behandelt de infectie zelf niet. Het werkt als pijnstiller door pijnsignalen in het centrale zenuwstelsel te dempen. Ibuprofen heeft aanvullend een lokaal ontstekingsremmend effect, wat het soms effectiever maakt voor de acute klachten.
Hoe voelt een blaasontsteking?
Een blaasontsteking voelt voor de meeste vrouwen als een combinatie van brandende pijn bij het plassen, een aanhoudend gevoel van aandrang en het idee dat de blaas nooit helemaal leeg is. Vaak is er ook buikpijn of druk rondom het schaambeen. De urine kan troebel zijn of een onaangename geur hebben. Blaasontsteking met koorts is bij een ongecompliceerde infectie ongebruikelijk.
Kan een blaasontsteking vanzelf overgaan?
Ja, dat kan. Meer dan de helft van de vrouwen met een ongecompliceerde blaasontsteking herstelt binnen een week zonder antibiotica. Toch is het verstandig een arts te raadplegen als de klachten hevig zijn, je koorts krijgt, zwanger bent, of als de klachten na een paar dagen niet verbeteren. Bij twijfel en áltijd bij zwangerschap: neem contact op met je huisarts.
Is een blaasontsteking besmettelijk?
Nee, een blaasontsteking is niet besmettelijk. Je kunt de infectie niet overdragen op een ander via contact of seks. Wel kan seks bijdragen aan het verplaatsen van bacteriën richting de urethraingang bij de persoon die de blaasontsteking heeft, maar de infectie zelf is geen soa en niet overdraagbaar.
Hoe lang duurt een blaasontsteking?
Met antibiotica verdwijnen de klachten van een blaasontsteking meestal binnen 1 tot 3 dagen. Zonder behandeling herstelt meer dan de helft van de vrouwen binnen een week, al kan het bij sommigen langer aanhouden. Bij aanhoudende klachten na 3 tot 5 dagen, of bij verslechtering zoals koorts of flankpijn, is het verstandig contact op te nemen met je huisarts.
Geschreven door Lydia
Gecontroleerd door Jo
