Blaasontsteking tijdens de zwangerschap?
Waarom zwangere vrouwen vaker een blaasontsteking krijgen
Een blaasontsteking tijdens de zwangerschap is niet 'pech', maar het logische gevolg van een serie lichamelijke veranderingen die precies de juiste omstandigheden scheppen voor een infectie.
Progesteron, het hormoon dat al vroeg in de zwangerschap domineert, ontspant de gladde spieren in het lichaam. Dat geldt ook voor de wanden van de urineleiders. Die worden wijder en trager, waardoor urine langer stilstaat dan normaal. Stilstaande urine is een uitstekende voedingsbodem voor bacteriën.
Naarmate de zwangerschap vordert, neemt ook de groeiende baarmoeder een steeds grotere rol in. Ze oefent druk uit op de urineleiders en de blaas, wat de urineafvoer verder verstoort en kan leiden tot vesico-ureterale reflux: een situatie waarbij urine terugstroomt vanuit de blaas in de richting van de nieren.
Tegelijkertijd is het immuunsysteem tijdens de zwangerschap deels gedempt om het ongeboren kind niet als lichaamsvreemd te herkennen. Dit is evolutionair logisch, maar geeft infecties meer kans om zich te ontwikkelen.
De bacterie die verreweg het vaakst verantwoordelijk is voor urineweginfecties tijdens de zwangerschap, is Escherichia coli. In 60 tot 82,5 procent van de gevallen van nierbekkenontsteking bij zwangeren is deze bacterie de veroorzaker. E. coli is normaal aanwezig in de darm en kan vanuit het maagdarmkanaal via de urethra de blaas bereiken.
Drie vormen van een urineweginfectie tijdens de zwangerschap
Urineweginfecties tijdens de zwangerschap worden ingedeeld in drie categorieën die van elkaar verschillen in ernst.
De eerste is asymptomatische bacteriurie: er zijn bacteriën aanwezig in de urine, maar je merkt er niets van. Dit klinkt onschuldig, maar als het onbehandeld blijft, ontwikkelt naar schatting 25 procent van de zwangeren alsnog een infectie met klachten.
De tweede vorm is cystitis, een actieve blaasontsteking waarbij je wel klachten ervaart.
De derde en meest ernstige vorm is nierbekkenontsteking, waarbij de infectie de nieren heeft bereikt.
Dit is waarom bij iedere zwangere vrouw met urineklachten een urinekweek wordt afgenomen, zelfs als de klachten mild zijn: de kweek maakt zichtbaar of er een infectie speelt voordat die kans heeft om erger te worden.
Foto: Matilda Wormwood
Klachten van een blaasontsteking tijdens de zwangerschap
De symptomen van een blaasontsteking tijdens de zwangerschap zijn in essentie dezelfde als buiten de zwangerschap, maar kunnen intenser aanvoelen. Het meest kenmerkend zijn een branderig of pijnlijk gevoel bij het plassen, een frequente aandrang om te plassen terwijl er maar weinig uitkomt, en een drukkend of krampend gevoel onderin de buik. Troebele urine is een veelgezien teken, net als bloed in de urine.
Bloederige urine in de zwangerschap klinkt alarmerend, maar bij een blaasontsteking is dit een relatief veelvoorkomend symptoom dat samenhangt met de ontsteking van de blaaswand zelf. Het verdwijnt in de meeste gevallen na behandeling.
Een aandachtspunt: de aandrang om in de zwangerschap vaker te plassen is normaal, omdat de baarmoeder druk uitoefent op de blaas. Daardoor kan het lastig zijn om te onderscheiden of de verhoogde plasfrequentie bij de zwangerschap hoort of een teken is van een infectie.
Pijn of een branderig gevoel bij het plassen, en in het bijzonder troebele of verkleurd ogende urine, zijn de onderscheidende signalen.
Foto: Yan Krukov
Blaasontsteking in het eerste trimester
Ondanks dat de baarmoeder is in dit stadium nog klein is en mechanische druk op de urineleiders speelt nog nauwelijks een rol speelt, zijn de hormonale veranderingen zijn al volledig in gang. En daarmee dus ook de gevoeligheid voor urineweginfecties in het eerste trimester.
Een extra aandachtspunt in het eerste trimester is de behandeling: sommige antibiotica die bij blaasontstekingen worden ingezet, worden in de vroege weken van de zwangerschap met terughoudendheid voorgeschreven vanwege theoretische risico's voor de vroege foetale ontwikkeling.
De keuze van de behandeling is dus sterk afhankelijk van het trimester. Dit maakt het temeer reden om vroeg contact op te nemen met je huisarts of verloskundige, zodat een passende behandeling kan worden gekozen.
Van blaasontsteking naar nierbekkenontsteking
Een onbehandelde of onvoldoende behandelde blaasontsteking kan doorgroeien naar een nierbekkenontsteking. Dit is een andere categorie ernst.
Bij een nierbekkenontsteking heb je naast de blaasgerelateerde klachten ook koorts van 38 graden of hoger, koude rillingen, pijn in de flank of rug, en een algemeen ziek gevoel. Misselijkheid en braken komen ook voor.
Wist je dat nierbekkenontsteking tijdens de zwangerschap de meest voorkomende reden voor een medische ziekenhuisopname tijdens de zwangerschap is?
Onderzoek laat zien dat bij 11 procent van de zwangeren met nierbekkenontsteking te vroeg bevallen wordt, en bij 7,5 procent worden bacteriën in het bloed gevonden.
Dit zijn oprecht ernstige complicaties, maar ze zijn in de meeste gevallen te voorkomen door een blaasontsteking tijdig te herkennen en te behandelen. Daarom is het goed om bij twijfel en de eerste tekenen van urineklachen te vragen om een urinekweek.
Foto: Yan Krukov
Van blaasontsteking naar nierbekkenontsteking
Een urinetest met een dipstick, zoals die ook thuis verkrijgbaar is, geeft bij zwangeren een hoog percentage fout-positieve uitslagen.
De gouden standaard voor diagnose is daarin de urinekweek, waarbij wordt bepaald welke bacterie aanwezig is en op welke antibiotica die gevoelig is. Alleen zo kan een gerichte en veilige behandeling worden ingezet.
De behandeling bestaat uit een antibioticakuur van vijf tot zeven dagen. Welk antibioticum wordt voorgeschreven, is afhankelijk van de gevonden bacterie, de gevoeligheidsbepaling en het trimester van de zwangerschap.
Na afloop kan een herhalingskweek worden afgenomen om te bevestigen dat de infectie volledig verdwenen is.
Wat kun je zelf doen om een blaasontsteking tijdens de zwangerschap te voorkomen?
Hoewel er geen sluitende garantie bestaat dat je een blaasontsteking voorkomt, zijn er aandachtspunten die de kans verkleinen. Deze gewoontes zijn als vrouw altijd goed om te hebben, ook buiten de zwangerschap om:
- Voldoende water drinken helpt om bacteriën uit de blaas te spoelen voordat ze de kans krijgen een infectie te veroorzaken.
- Regelmatig plassen en niet te lang wachten op aandrang voorkomt dat urine te lang stilstaat.
- Goede hygiëne, met name vegen van voor naar achter, verkleint de kans dat darmbacteriën de urethra bereiken.
- En na seks is het verstandig om altijd te plassen als vrouw. Tijdens gemeenschap kunnen bacteriën die normaal aanwezig zijn in de vaginale omgeving door de mechanische beweging worden verplaatst richting de urethraopening. Direct daarna plassen spoelt eventuele bacteriën uit de urethra voordat ze de kans krijgen om verder op te trekken naar de blaas.
De rol van het microbioom
Een minder bekend aspect is de rol van het microbioom. De bacteriën die de blaas infecteren, zijn vaak afkomstig uit de darm of het vaginale microbioom. Een gezonde balans in die flora vormt een eerste beschermingslijn.
Toenemend wetenschappelijk bewijs suggereert dat het ondersteunen van de vaginale en darmflora bij vrouwen met terugkerende urineweginfecties een beschermend effect kan hebben.
E. coli hecht zich via specifieke receptoren aan de slijmvliescellen van de blaaswand. Bepaalde stoffen kunnen die hechting verstoren, waardoor de bacterie minder kans krijgt een infectie te veroorzaken. Dit maakt ze onderdeel van het preventieve plaatje bij terugkerende infecties.
Bronnen
1. Habak PJ, Carlson K, Griggs RP Jr. Urinary Tract Infection in Pregnancy. StatPearls [Internet]. StatPearls Publishing; 2026. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537047/
2. Wing DA, Fassett MJ, Getahun D. Acute pyelonephritis in pregnancy: an 18-year retrospective analysis. Am J Obstet Gynecol. 2014;210(3):219.e1-6. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24100227
3. Gilstrap LC, Ramin SM. Urinary tract infections during pregnancy. Obstet Gynecol Clin North Am. 2001;28(3):581-91. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11512502
4. Chu CM, Lowder JL. Diagnosis and treatment of urinary tract infections across age groups. Am J Obstet Gynecol. 2018;219(1):40-51. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29305250
5. Ansaldi Y, Martinez de Tejada Weber B. Urinary tract infections in pregnancy. Clin Microbiol Infect. 2023;29(10):1249-1253. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36031053
6. Barry R, Houlihan E, Knowles SJ et al. Antenatal pyelonephritis: a three-year retrospective cohort study of two Irish maternity centres. Eur J Clin Microbiol Infect Dis. 2023;42(7):827-833. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37126130
7. Akgul T, Karakan T. The role of (...) in women with recurrent urinary tract infections. Turk J Urol. 2018;44(5):377-383. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6134985/
Interresant? Sla dit artikel op met Pinterest!
FAQ
Hoe voelt een blaasontsteking als je zwanger bent?
Een blaasontsteking voelt tijdens de zwangerschap hetzelfde als anders: een branderig of pijnlijk gevoel bij het plassen, veel aandrang om te plassen terwijl er weinig uitkomt, en soms een drukgevoel of pijn onderin de buik.
Pijn bij het plassen en troebele of roze gekleurde urine zijn de tekenen die specifiek wijzen op een infectie en die een reden zijn om contact op te nemen met je huisarts of verloskundige.
Een complicerende factor is dat vaker moeten plassen ook normaal is in de zwangerschap door de druk van de baarmoeder op de blaas. Neem bij twijfel altijd contact op met je verloskundige of arts.
Is een blaasontsteking gevaarlijk voor je baby als je zwanger bent?
Een blaasontsteking die tijdig en goed wordt behandeld, geeft geen schade aan het ongeboren kind. Maar een onbehandelde infectie kan wël doorgroeien naar een nierbekkenontsteking, wat wel ernstige gevolgen kan hebben voor je ongeboren kind. Daarom is het tijdens je zwangerschap extra belangrijk om bij klachten (of zelfs enkel twijfels) snel contact op te nemen met je huisarts of verloskundige. Op tijd behandelen voorkomt complicaties.
Is een blaasontsteking besmettelijk?
Een blaasontsteking is niet besmettelijk. De infectie ontstaat doordat bacteriën, vaak afkomstig uit de eigen darmen, de urethra binnendringen en de blaas bereiken.
Je kunt een blaasontsteking niet overdragen aan een partner of anderen in je omgeving. De bacterie die het meest voorkomt, Escherichia coli, is een normaal bestanddeel van de eigen darmflora en veroorzaakt alleen een infectie wanneer ze op de verkeerde plek terechtkomt.
Kan een blaasontsteking leiden tot vroeggeboorte?
Een onbehandelde blaasontsteking kan doorgroeien naar een nierbekkenontsteking, en nierbekkenontsteking tijdens de zwangerschap is in verband gebracht met een verhoogd risico op vroeggeboorte. Bij tijdige behandeling is dit risico voor de meeste vrouwen verwaarloosbaar klein. Maar daarom is het wel belangrijk om urineklachten tijdens de zwangerschap altijd medische aandacht te geven, ook als de klachten mild lijken.
Wat eten bij misselijkheid?
Kies voor lichte, makkelijk verteerbare voeding zoals een cracker, rijst of banaan. Vermijd vet en sterk gekruid eten. Geef kleine porties verspreid over de dag.
Moet ik tijdens mijn zwangerschap gescreend worden op een urineweginfectie zonder klachten?
Dit is iets waarover internationale richtlijnen en Nederlandse aanbevelingen van mening verschillen. Internationaal wordt gescreend op asymptomatische bacteriurie (bacteriën in de urine zonder klachten), omdat onbehandelde bacteriurie kan doorgroeien naar een infectie met klachten.
In Nederland beveelt het NHG routinescreening momenteel niet aan, mede omdat het bewijs dat behandeling van asymptomatische bacteriurie vroeggeboorte voorkomt beperkt is. Bij twijfel of klachten kun je altijd zelf een urinekweek laten afnemen door je huisarts of verloskundige.
Wat is het verschil tussen een blaasontsteking en een nierbekkenontsteking?
Een blaasontsteking is een infectie van de lagere urinewegen: de blaas en de urethra. De klachten zijn lokaal, met pijn en branderigheid bij het plassen, aandrang en soms bloed in de urine.
Een nierbekkenontsteking ontstaat wanneer de infectie via de urineleiders verder omhoog trekt naar de nieren. De klachten zijn dan ernstiger: naast de blaasklachten heb je koorts (38 graden of hoger), pijn in de flank of rug, koude rillingen en een algemeen ziek gevoel. Een nierbekkenontsteking vereist bijna altijd ziekenhuisbehandeling.
Hoe lang duurt een blaasontsteking als je zwanger bent?
Bij een adequate antibioticabehandeling verdwijnen de klachten van een blaasontsteking doorgaans binnen twee tot drie dagen. Een aanbevolen antibiotica kuur duurt vijf tot zeven dagen, ook als je eerder geen klachten meer hebt. Het is belangrijk de kuur volledig af te maken om te voorkomen dat de infectie terugkeert. Na de kuur kan je arts een herhalingskweek afnemen om te bevestigen dat de infectie volledig verdwenen is
Geschreven door Lydia
Gecontroleerd door Jo
