Zilverkaars en de overgang: een kruid met een lange historie

In de tuin is zilverkaars een late bloeier met lange, witte bloemtrossen die in de herfst boven de border uitsteken. Maar in dit artikel gaan we niet in hoe we deze mooie plant in onze tuin kunnen zetten, maar wat zilverkaars en de overgang met elkaar gemeen hebben.

Wat is zilverkaars?

Zilverkaars is een vaste plant uit de ranonkelfamilie, van oorsprong afkomstig uit het oosten en midden van Noord-Amerika¹ ². De wetenschappelijke naam is Cimicifuga racemosa, tegenwoordig ook Actaea racemosa¹. In het Engels heet de plant black cohosh, en de Nederlandse naam verwijst naar de lange, witte bloemtrossen die als kaarsen boven het blad uitsteken.


Voor supplementen wordt niet de bloem gebruikt, maar de wortelstok¹. Die wordt in het najaar geoogst, als de plant bovengronds is afgestorven³. Daarna wordt de wortelstok gewassen, op lage temperatuur gedroogd, gemalen en geëxtraheerd met water of ethanol³.

Een kruid met een lange vrouwengeschiedenis

Zilverkaars wordt al eeuwenlang gebruikt. Toen de eerste Europeanen in Noord-Amerika aankwamen, kende de inheemse bevolking de plant al en gebruikte ze de wortel onder meer bij diverse vrouwelijke kwalen en aandoeningen¹. Waarvoor precies, daar mogen we volgens de regelgeving niet in detail op ingaan.


Europese kolonisten en later Amerikaanse artsen namen die kennis over en begonnen de plant naar Europa te exporteren¹. In Duitsland zijn producten met zilverkaars sinds 1940 op de markt⁴. Sindsdien is de plant in Europa vooral bekend geworden in relatie tot de overgang.

Vanwege de wetgeving is wat we mogen zeggen over Zilverkaars beperkt. Dit zijn de officiële claims die we, met een disclaimer, mogen delen:

  • ondersteunt het overgangsproces*

  • kan worden gebruikt bij overgangsverschijnselen, zoals opvliegers, nachtelijk zweten en wisselende stemmingen*

Foto: Nika Benedictova

Zilverkaars

Waar komen de claims over zilverkaars vandaan?

*Claims die 'on hold' staan

Een goedgekeurde Europese gezondheidsclaim is er voor zilverkaars nog niet. De hierboven genoemde claims hebben de status ‘on hold’. Hoe komt dat? 


Tot 1 januari 2008 konden fabrikanten hun gezondheidsclaims bij de Europese Unie aanmelden ⁵. Bij kruiden en planten bleek de beoordeling complex. 


In Europa kan een kruidengeneesmiddel worden geregistreerd op grond van traditioneel gebruik. Voor een gezondheidsclaim op een voedingssupplement is juist klinisch onderzoek nodig ⁶. Om die reden legde de Europese Commissie in 2010 de beoordeling van meer dan 2000 claims voor planten en kruiden stil ⁶.


Tot er een besluit valt, mogen deze claims onder voorwaarden gebruikt worden. Ze moeten dan wel onderbouwd zijn met algemeen aanvaard wetenschappelijk bewijs ⁵. Daarom staat bij elke claim die we noemen dat deze nog wacht op Europese toelating.

Wat onderzoekers vonden

Die onderbouwing bestaat voor zilverkaars uit twee lagen: het langdurige traditionele gebruik en klinisch onderzoek. Naar zilverkaars is relatief veel klinisch onderzoek gedaan. Het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) bekeek ongeveer twintig klinische studies met in totaal ruim 6000 deelnemers die zilverkaars kregen, en beoordeelt de onderzochte extracten als 'well-established use': gebruik met een wetenschappelijke onderbouwing⁷.


Eén van de grotere studies is die van Osmers en collega's uit 2005. Zij vergeleken bij 304 vrouwen in de overgang een gestandaardiseerd zilverkaarsextract met een placebo, gedurende twaalf weken⁸. De onderzoekers zagen verschillen tussen de groepen die samenhingen met hoe lang de vrouwen al klachten hadden: vrouwen in het begin van de overgang reageerden anders dan vrouwen in een later stadium⁸.


Cochrane onderzoek over zilverkaars en de menopauze

Niet alle onderzoekers komen tot dezelfde conclusie. Een Cochrane-review uit 2012 bundelde zestien gerandomiseerde studies met ruim 2000 vrouwen⁹. De auteurs vonden de kwaliteit van veel studies onduidelijk door onvolledige rapportage, en concludeerden dat er meer en beter onderzoek nodig is⁹. Een latere overzichtsstudie, die zich specifiek richtte op één type extract, kwam tot een positievere beoordeling¹⁰.


Wat zit er in de wortelstok?

Hier komen onderzoek en plantenchemie samen. Want welk extract werd er eigenlijk onderzocht? In de studie van Osmers was dat een extract op basis van isopropanol, en ook de overzichtsstudie uit 2021 richtte zich specifiek op dat type extract⁸ ¹⁰. 

  • Triterpeenglycosiden: de belangrijkste groep plantenstoffen in de wortelstok¹¹. Voorbeelden zijn acteïne, 23-epi-26-deoxyacteïne en cimiracemoside A¹². Omdat deze stoffen zo kenmerkend zijn, worden extracten meestal op hun gehalte gestandaardiseerd¹¹. Onderzoekers zagen daarbij grote verschillen tussen producten¹¹.

  • Fenolische stoffen en flavonoïden: zoals fukinolzuur¹¹. Ook flavonoïden komen in de wortel voor¹³.

  • En de fyto-oestrogenen? Zilverkaars wordt vaak in één adem genoemd met fyto-oestrogenen. Cimicifugine, een stof in de wortel, wordt in naslagwerken als fyto-oestrogene stof beschreven¹³. Maar het isoflavon formononetine, dat ooit in zilverkaars zou zijn aangetroffen, werd in later en nauwkeuriger onderzoek niet teruggevonden¹¹ ¹².


Hoe zilverkaars precies werkt en welke stoffen daarbij betrokken zijn, is volgens het RIVM nog niet duidelijk¹³. De grote verschillen tussen extracten laten vooral zien waarom standaardisatie bij zilverkaars zo belangrijk is: alleen dan weet je wat je binnenkrijgt.

Waar let je op bij zilverkaars?

  • Voor wie: zilverkaars is bedoeld voor volwassen vrouwen⁷.

  • Medicatie: gebruik je medicijnen of hormoontherapie, overleg dan vooraf met je huisarts of apotheker.

Zilverkaars bij Laveen

Bij Laveen gebruiken we een gestandaardiseerd extract van de wortelstok van zilverkaars, zonder synthetische toevoegingen of overbodige hulpstoffen³. Je vindt het in onze (Peri) Meno Balans. Daarin combineren we zilverkaars met andere kruiden zoals shatavari, rhodiola, dong quai, monnikspeper en rode klaver, aangevuld met zink, vitamine B6 en Q10. De formule is ontwikkeld in samenwerking met een hormoondeskundige.


Twijfel je welke formule bij jou past? Neem gerust contact met ons op voor persoonlijk advies.

Bronnen:

¹ National Cancer Institute, Black Cohosh (PDQ), Health Professional Version.

² Groenrijk, Plantengids: Cimicifuga ramosa 'Atropurpurea'.

³ Laveen, Zilverkaars, ingrediëntenbibliotheek.

⁴ RIVM, Risicobeoordeling zilverkaars, 2013, p. 1.

⁵ NVWA, Samenvatting NVWA-handboek voedings- en gezondheidsclaims.

⁶ NutraIngredients, EU's ongoing botanicals battle: 'Consumers need more information', 2013.

⁷ European Medicines Agency, Cimicifugae rhizoma: herbal medicinal product, samenvatting HMPC.

⁸ Osmers R. et al., Efficacy and safety of isopropanolic black cohosh extract for climacteric symptoms, Obstetrics & Gynecology, 2005.

⁹ Leach M.J., Moore V., Black cohosh (Cimicifuga spp.) for menopausal symptoms, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2012.

¹⁰ Castelo-Branco C. et al., Review & meta-analysis: isopropanolic black cohosh extract iCR for menopausal symptoms, an update on the evidence, Climacteric, 2021.

¹¹ Jiang B. et al., Evaluation of the botanical authenticity and phytochemical profile of black cohosh products by high-performance liquid chromatography with selected ion monitoring liquid chromatography-mass spectrometry, Journal of Agricultural and Food Chemistry, 2006.

¹² Avula B. et al., Quantitative determination of triterpenoids and formononetin in rhizomes of black cohosh (Actaea racemosa) and dietary supplements by using UPLC-UV/ELS detection and identification by UPLC-MS, Planta Medica, 2009.

¹³ RIVM, Risicobeoordeling zilverkaars, 2013, p. 3.

FAQ

Wat doet zilverkaars met je lichaam?

Hoe zilverkaars precies werkt, is nog niet volledig opgehelderd; ook welke plantenstoffen erbij betrokken zijn, is niet duidelijk. Voor zilverkaars zijn claims ingediend die nog in afwachting zijn van Europese toelating: zilverkaars ondersteunt het overgangsproces* en kan worden gebruikt bij overgangsverschijnselen, zoals opvliegers, nachtelijk zweten en wisselende stemmingen*.

*Gezondheidsclaims voor zilverkaars zijn in afwachting van Europese toelating.

Waarom geen zilverkaars?

Zilverkaars past niet in elke situatie. Het is bedoeld voor volwassen vrouwen. Gebruik je medicijnen of hormoontherapie, of twijfel je of zilverkaars bij jou past, bespreek het dan eerst met je huisarts of apotheker.

Hoe lang mag je zilverkaars gebruiken?

Volg het gebruiksadvies op de verpakking van het product dat je gebruikt. Wil je zilverkaars langere tijd gebruiken of twijfel je, overleg dan met je huisarts.

Waar komen de claims over zilverkaars vandaan?

De claims zijn vóór 2008 bij de Europese Unie ingediend en staan sinds 2010 'on hold'. Ze zijn gebaseerd op langdurig traditioneel gebruik en op klinisch onderzoek. Het Europees Geneesmiddelenbureau bekeek ongeveer twintig klinische studies met ruim 6000 deelnemers. De conclusies van overzichtsstudies lopen uiteen, mede door verschillen in het type extract.

Is zilverkaars een vaste plant?

Ja. Zilverkaars is een vaste plant uit de ranonkelfamilie, van oorsprong afkomstig uit Noord-Amerika. In de tuin vormt ze lange, witte bloemtrossen. Voor supplementen wordt niet de bloem maar de wortelstok gebruikt.

Is zilverkaars hetzelfde als black cohosh?

Ja. Black cohosh is de Engelse naam voor zilverkaars. De wetenschappelijke namen zijn Cimicifuga racemosa en Actaea racemosa; beide verwijzen naar dezelfde plant.

Bevat zilverkaars fyto-oestrogenen?

Dat ligt genuanceerd. Cimicifugine, een stof in de wortel, wordt in naslagwerken als fyto-oestrogene stof beschreven. Het isoflavon formononetine werd in nauwkeurig onderzoek echter niet in zilverkaars aangetroffen. Volgens het RIVM is nog onduidelijk via welk mechanisme zilverkaars werkt.

Wat betekent een on-hold claim?

Een on-hold claim is een gezondheidsclaim die vóór 2008 bij de Europese Unie is ingediend, maar waarover nog geen besluit is genomen. Voor kruiden en planten ligt de beoordeling sinds 2010 stil. Tot er een besluit is, mogen deze claims onder voorwaarden worden gebruikt, met de vermelding dat ze in afwachting zijn van Europese toelating.

Wat zijn de belangrijkste stoffen in zilverkaars?

De belangrijkste groep zijn de triterpeenglycosiden, zoals acteïne, 23-epi-26-deoxyacteïne en cimiracemoside A. Daarnaast bevat de wortelstok fenolische stoffen, zoals fukinolzuur, en flavonoïden. Extracten worden meestal op hun gehalte aan triterpeenglycosiden gestandaardiseerd.

Interessant? Sla het artikel op met Pinterest!

Geschreven door Lydia

Lydia is onze brandstoryteller. Met haar academische achtergrond en focus op research vertaalt ze wetenschappelijke informatie naar heldere, toegankelijke artikelen.

Gecontroleerd door Jo

Jo is de founder van Laveen. Ze heeft een orthomeleculaire achtergrond en is opgegroeid met de principes van traditionele chinese kennis.

Terug naar blog