Wat is monnikspeper? Een vrouwenkruid met een lange historie

Op het etiket van veel cyclusformules staat een naam die eerder naar de keuken verwijst dan naar je hormonen: monnikspeper. Wat is monnikspeper eigenlijk, en waarom duikt juist deze bes al eeuwenlang op in kruidentradities voor vrouwen? Het antwoord begint aan de Middellandse Zee en eindigt, voorlopig, in het laboratorium.

Wat is monnikspeper?

Monnikspeper is de bes van Vitex agnus-castus, een struik uit het Middellandse Zeegebied met kleine paarse bloemetjes en donkerbruine besjes¹. Je kent de plant misschien ook als kuisboom of chasteberry. Die namen hebben een eigen verhaal. Agnus castus is afgeleid van woorden die 'kuis' betekenen², en monniken gebruikten de gedroogde besjes als vervanging voor peper, wat de plant haar Nederlandse naam opleverde³.


Voor supplementen worden de rijpe, gedroogde bessen gebruikt¹ ². Die worden op lage temperatuur gedroogd, gemalen en daarna met water of een mild oplosmiddel op basis van ethanol geëxtraheerd¹.

Een kruid met een lange vrouwengeschiedenis

Ondanks die kloosternaam is monnikspeper vooral een vrouwenkruid. Al in de oudheid beschreef de Griekse arts Dioscorides de plant². In de eeuwen daarna werd de bes in verschillende kruidentradities ingezet, vooral voor toepassingen rondom het vrouwelijke lichaam¹ ². Waarvoor precies, daar mogen wij, Laveen, volgens de regelgeving niet in detail op ingaan.


De  zogenaamde 'claims' die we wel mogen delen, zijn deze:

Monnikspeper:

  • ondersteunt een normale menstruatie*

  • helpt bij ongemakken voorafgaand aan en tijdens de menstruatie*

  • helpt het hormonale evenwicht bij vrouwen te ondersteunen*

  • wordt traditioneel gebruikt bij ongemakken rondom de menstruatie*


Foto: Fatih Kerim Tülü

Foto van monnikspeper

Waar komen de claims over monnikspeper vandaan?

Claims die 'on hold' staan

Voor monnikspeper bestaat nog geen goedgekeurde Europese gezondheidsclaim. De claims hierboven staan 'on hold'. Dat zit zo: 


Fabrikanten konden tot 1 januari 2008 gezondheidsclaims indienen bij de Europese Unie⁴. Voor kruiden en planten bleek de beoordeling ingewikkeld. Een kruidengeneesmiddel kan in Europa namelijk worden geregistreerd op basis van traditioneel gebruik, terwijl voor een gezondheidsclaim op een voedingssupplement klinisch onderzoek wordt verlangd⁵. 


Daarom zette de Europese Commissie in 2010 de beoordeling van ruim 2000 claims voor planten en kruiden stil⁵.


Zolang er geen besluit is, mogen deze claims onder voorwaarden worden gebruikt. Er moet wel een onderbouwing zijn op grond van algemeen aanvaard wetenschappelijk bewijs⁴. 


Dus vandaar dat je bij kruiden en planten altijd een disclaimer zult aantreffen en deze vaak andere verwoordingen hebben dan voor vitamines en mineralen. Zoals 'traditioneel gebruikt'.

Wat onderzoekers vonden

Die onderbouwing bestaat voor monnikspeper uit twee lagen: het langdurige traditionele gebruik en klinisch onderzoek. Het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) heeft beide beoordeeld⁶.


Een belangrijke studie is die van Schellenberg uit 2001. Hij volgde 170 vrouwen met ongemakken in de dagen voor hun menstruatie gedurende drie cycli⁷. De ene groep kreeg een gestandaardiseerd extract van de bes, de andere een placebo⁷. 


De groep die het extract kreeg, liet een grotere verbetering zien dan de placebogroep, en bijwerkingen waren in beide groepen gering en mild⁷. Op basis van deze studie beoordeelt het EMA dit specifieke extract als 'well-established use': gebruik met een wetenschappelijke onderbouwing⁶.

Studie Schellenberg over monnikspeper bij vrouwenklachten

Voor andere preparaten van monnikspeper zag het EMA wel mogelijke effecten in studies, maar door de opzet van die studies konden geen harde conclusies worden getrokken⁶. Die preparaten zijn beoordeeld op basis van traditioneel gebruik⁶.


Een systematische review uit 2013 zette de gerandomiseerde studies naar monnikspeper op een rij⁸. De onderzoekers zagen overwegend positieve resultaten, maar wezen ook op methodologische beperkingen in een deel van de studies⁸. Meer en beter onderzoek blijft dus welkom.

Wat zit er in de bes?

Hier komen onderzoek en plantenchemie samen. Want welk extract werd er eigenlijk onderzocht? In de studie van Schellenberg was dat een extract dat gestandaardiseerd was op casticine⁷. En dat is geen toeval: monnikspeper is een complexe bes, en onderzoekers hebben geleerd dat het loont om precies te weten wat erin zit.

  • Iridoïden: ongeveer 1 procent van de bes bestaat uit iridoïde glycosiden, waaronder agnuside en aucubine⁹. Agnuside is zo kenmerkend dat extracten er vaak op worden gestandaardiseerd¹.

  • Flavonoïden: de bekendste is casticine. Het gehalte varieert van 0,02 tot 2 procent⁹. De Europese Farmacopee, het officiële kwaliteitsboek voor geneesmiddelen, stelt een minimum van 0,08 procent casticine in de vrucht¹⁰.

  • Diterpenen: zoals rotundifuran. In laboratoriumonderzoek bestudeerden onderzoekers hoe deze stoffen zich binden aan dopaminereceptoren¹¹.


Hoe de bes precies werkt, is nog niet volledig bekend⁶. Laboratoriumonderzoek richt zich vooral op hoe extracten zich verhouden tot de hypothalamus en de hypofyse, de hormoonregulerende gebieden in de hersenen⁶. De grote variatie in het gehalte aan plantenstoffen laat vooral zien waarom standaardisatie bij monnikspeper zo belangrijk is: alleen dan weet je wat je binnenkrijgt.

Waar let je op bij monnikspeper?

  • Hormonale anticonceptie: monnikspeper kan de werking van hormonale anticonceptie beïnvloeden. Gebruik je de pil of een ander hormonaal middel, overleg dan met je huisarts of apotheker.

  • Zwangerschap en borstvoeding: er is geen indicatie voor gebruik tijdens de zwangerschap¹². Gebruik monnikspeper daarom niet als je zwanger bent of borstvoeding geeft, en bespreek gebruik bij een kinderwens met je huisarts.

  • Medicatie: gebruik je medicijnen, overleg dan vooraf met je huisarts of apotheker.

Monnikspeper bij Laveen

Bij Laveen gebruiken we een extract van de bes dat gestandaardiseerd is op 0,5 procent agnuside, zonder onnodige toevoegingen¹. Je vindt monnikspeper in drie formules uit onze Femme-lijn, steeds in combinatie met andere ingrediënten:


Twijfel je welke formule bij jou past? Neem gerust contact met ons op voor persoonlijk advies.

FAQ

Wat is monnikspeper?

Monnikspeper is de bes van Vitex agnus-castus, een struik uit het Middellandse Zeegebied. Voor supplementen worden de rijpe, gedroogde bessen gebruikt en verwerkt tot een extract. De plant is ook bekend als kuisboom of chasteberry en wordt al eeuwenlang gebruikt in kruidentradities rondom het vrouwelijke lichaam.

Waar is monnikspeper goed voor?

Voor monnikspeper zijn gezondheidsclaims ingediend die nog in afwachting zijn van Europese toelating. Volgens die claims ondersteunt monnikspeper een normale menstruatie* en helpt het bij ongemakken voorafgaand aan en tijdens de menstruatie*. Monnikspeper wordt traditioneel gebruikt bij ongemakken rondom de menstruatie*.

*Gezondheidsclaims voor monnikspeper zijn in afwachting van Europese toelating.

Wat zijn de nadelen van monnikspeper?

Monnikspeper kan de werking van hormonale anticonceptie beïnvloeden en is niet bedoeld voor gebruik tijdens zwangerschap of borstvoeding. Mogelijke bijwerkingen zijn onder meer huidreacties, hoofdpijn en maag- en darmklachten; in onderzoek waren ze meestal mild. Gebruik je medicijnen, overleg dan vooraf met je huisarts of apotheker.

Hoe lang mag je monnikspeper gebruiken?

Volg het gebruiksadvies op de verpakking van het product dat je gebruikt. In onderzoek werd monnikspeper vaak gedurende drie menstruatiecycli onderzocht. Wil je het langere tijd gebruiken of twijfel je, overleg dan met je huisarts.

Waar komen de claims over monnikspeper vandaan?

De claims zijn vóór 2008 bij de Europese Unie ingediend en staan sinds 2010 'on hold'. Ze zijn gebaseerd op langdurig traditioneel gebruik en op klinisch onderzoek. Het Europees Geneesmiddelenbureau beoordeelde één specifiek extract op basis van een gerandomiseerde studie met 170 vrouwen.

Is monnikspeper hetzelfde als vitex agnus castus?

Ja. Monnikspeper is de Nederlandse naam voor de bes van Vitex agnus-castus. Andere namen voor dezelfde plant zijn kuisboom, chasteberry, chaste tree en in het Latijn ook Agni casti fructus.

Kun je monnikspeper combineren met de pil?

Monnikspeper kan de werking van hormonale anticonceptie beïnvloeden. Gebruik je de pil, een hormoonspiraal of een ander hormonaal middel, overleg dan vooraf met je huisarts of apotheker.

Mag je monnikspeper gebruiken als je zwanger wilt worden of zwanger bent?

Tijdens de zwangerschap is er geen indicatie voor gebruik van monnikspeper. Gebruik het daarom niet als je zwanger bent of borstvoeding geeft. Heb je een kinderwens, bespreek gebruik dan eerst met je huisarts.

Welke stoffen zitten er in monnikspeper?

De bes bevat onder meer iridoïde glycosiden zoals agnuside en aucubine, flavonoïden zoals casticine en diterpenen zoals rotundifuran. Extracten worden vaak gestandaardiseerd op agnuside of casticine, zodat elke batch een vaste hoeveelheid bevat.

Interessant? Sla het artikel op met Pinterest!

Geschreven door Lydia

Lydia is onze brandstoryteller. Met haar academische achtergrond en focus op research vertaalt ze wetenschappelijke informatie naar heldere, toegankelijke artikelen.

Gecontroleerd door Jo

Jo is de founder van Laveen. Ze heeft een orthomeleculaire achtergrond en is opgegroeid met de principes van traditionele chinese kennis.

Terug naar blog