Zwanger en ongesteld
Kun je zwanger worden als je ongesteld bent?
Van overlevend zaad tot de eisprong
Laten we eerst beginnen met wanneer je wél zwanger kan worden. Dat is namelijk eigenlijk maar een hele korte periode tijdens je maandelijkse cyclus. Je eitje kan alleen bevrucht worden tijdens de ovulatie. Deze duurt precies 24 uur. Daarna kan je eitje niet meer bevrucht worden.
Het lastige is dat het mannelijke zaad tot wel 5 (!) dagen kan overleven in jou lichaam. Die 5 dagen is zelfdzaam, maar niet onmogelijk. In totaal ben je dus een kleine week (5 dagen + 24 uur tijdens de eisprong) per cyclus vruchtbaar.
Het lastige nu is, dat dit betekent dat je dus met sex tot 5 dagen vóór je eisprong (de ovulatie) dus in principe al zwanger kan worden. En je eisprong is best lastig exact van te voren te voorspellen.
De berekening
In principe lijkt het simpel, als je menstrueert dan heb je zeker op dat moment geen eisprong. Eén plus één is twee, dus door sex tijdens je menstruatie kun je niet zwanger worden. Toch?
Het ligt dus iets complexer. De kans is klein, maar niet nihil. Op dag 1 en 2 van je menstruatie is het inderdaad praktisch onmogelijk, maar tegen het einde van je menstruatie kan de berekening plots anders worden.
Stel, je hebt een zeer lange menstruatie, met bijvoorbeeld toch meerdere dagen nog van spotting ná de eerste flow. Maar je hebt in totaal misschien een korte cyclus en toevallig net die maand valt je eisprong ook nog eens vroeg. Dan zou het maar zou kunnen dat op een dag dat je nog wat spotting hebt, je al op die 5e dag voor je eisprong zit. Hoewel het meeste zaad maximaal 3 dagen overleeft, kan het maar net dit keer extra sterk zaad zijn.
De kans is klein en over het algemeen kun je tijdens de menstruatie met redelijk gerust hart een amoreuze avond hebben, maar omdat we niet met 100% zekerheid kunnen zeggen dat je 'absoluut nooit' zwanger kunt worden als je nog menstrueert, zeggen we dat dus niet.
Foto: Cliff Booth
Na de ovulatie
De veiligste periode om zeker te zijn dat je niet vruchtbaar bent ligt dus eigenlijk vóór de menstruatie. Als je jouw cyclus goed kent is het tot op de dag precies vast te stellen wanneer je precies ovuleert. Tel daar 24 uur bij op (pak voor de zekerheid 48) en daarna weet je eigenlijk 100% zeker dat je niet zwanger kunt worden van de sex tot en met pak h'm beet dag 1 en 2 van je menstruatie.
Je cyclus kennen als anti-conceptie
Hoewel we allemaal zijn opgegroeid met het verhaal dat de pil en een condoom de beste zekerheid tegen zwangerschap zijn, is dit niet helemaal waar: geen enkel anticonceptiemiddel geeft 100 procent zekerheid, ook hormonale anticonceptie niet.
Wat dus wel zo goed als waterdicht is, is je eigen cyclus goed leren kennen. Zodra je via temperatuurmeting bevestigt dát je bent geovuleerd, drie ochtenden op rij een duidelijk hogere temperatuur, is de eicel allang niet meer bevruchtbaar en ben je vanaf dat moment tot en met het begin van je volgende menstruatie feitelijk onvruchtbaar. Op die combinatie van temperatuur en cervixslijm is de symptothermale methode gebaseerd, en bij correct en consistent gebruik is deze volgens de cijfers net zo betrouwbaar als veel hormonale methoden.²
(Het enige nadeel is dat je lichaam juist tijdens je vruchtbare periode enorm veel 'goesting' heeft en het dan dus soms lastig kan zijn je hoofd bij de berekening te houden, waardoor deze methode in de praktijk vaak toch minder 'waterdicht' kan zijn.)
Twijfel je over de lengte van jouw cyclus of wanneer je eigen eisprong precies valt? In ons artikel over de vrouwelijke cyclus lees je hoe je dit zelf leert herkennen, bijvoorbeeld via cervixslijm of je basale lichaamstemperatuur.
Vrijen tijdens je menstruatie
Je menstruatie hoeft geen reden te zijn om niet te vrijen. Tenzij je door de krampen en alle reutemeteut er zelf natuurlijk helemaal geen zin in hebt. Het bloed hoeft je niet tegen te houden.
Een menstruatie-disk is een alternatief op de harde cup (of tampon) en kan inblijven tijdens het vrijen. Je partner kan deze soms wel voelen, maar omdat de disk zacht is hoeft dit geen probleem te zijn.
Het is wel belangrijk om te beseffen dat een disk in combinatie met een condoom kan zorgen voor scheuren, vanwege de wrijving. Hoewel je dus in het begin van je menstruatie die condoom niet nodig hebt als anticonceptie, is de condoom natuurlijk wel dé bescherming tegen SOA's.
Een andere optie is een zogenaamd menstruatie sponsje, eigenlijk een soort zachte tampon. Deze kan wél in combinatie met een condoom gebruikt worden, hoewel extra glijmiddel wordt aangeraden, omdat het sponsje ook jouw vrouwelijke vocht opneemt.
Kun je menstrueren als je zwanger bent?
Dan de grote volgende vraag: je bloed, dus je kunt niet zwanger zijn. Toch?
Ook dit antwoord ligt weer genuanceerder. Tijdens het begin van je zwangerschap kun je namelijk een zogenaamde 'innestelingsbloeding' hebben, welke toevalligerwijs ongeveer gelijk valt met wanneer je normaal je menstruatie zou verwachten.
De innestelingsbloeding
Als je toch bevrucht bent geraakt tijdens je ovulatie, dan is er plots een heleboel heel rap vanalles aan de hand in je lichaam. Het eitje, dat begon als 1 cel, is zich ontzettend snel aan het verdelen in talloze cellen en legt zo al de blauwdruk van het toekomstige mensje. Ondertussen reist het eitje langzaam richting je baarmoeder wand, dit duurt bijna twee weken.
Eenmaal daar aangekomen zal het zich innestellen en dit proces kan een lichte bloeding veroorzaken.
Aangezien je normaal ongeveer 2 weken na je eisprong menstrueer, valt deze innestellingsbloeding dus ook precies op dat moment.
Foto: Polina Zimmerman
De hormooncocktail na de bevruchting vs. tijdens de luteale fase
Daar komt bij dat ondanks dat je hormonen na de bevruchting plots hele andere dingen gaan doen, je progesteron nog altijd het meest dominante hormoon is. Precies als dat deze dat is tijdens je luteale fase.
De typische PMS klachten, zoals bijvoorbeeld vermoeidheid en pijnlijke borsten, zijn ook de typische klachten van de vroege zwangerschap. Het is dus helemaal niet raar dat je al deze gevoelens, samen met de bloeding aanziet voor een normale cyclus en menstruatie. Veel vrouwen hebben dan ook pas door dat ze zwanger zijn na het missen van de tweede menstruatie (wat voor hen overkomt als het missen van de eerste menstruatie).
Kun je dus ongesteld worden tijdens je zwangerschap?
Biologisch gezien: nee. Dat kan niet. Je lichaam maakt na de bevruchting heel hard het hormoon hCG aan, wat (o.a.) voorkomt dat je lichaam het baarmoederslijmvlies afstoot. Wat wij als ongesteld zijn ervaren.
Máár het kan dus wel dat wat jij ervaart als een menstruatie, eigenlijk helemaal geen menstruatie is. Waardoor je gevoelsmatig dus wél 'ongesteld' kunt zijn terwijl je eigenlijk stiekem toch zwanger bent.
Bloedingen tijdens de zwangerschap
Vervolgens mogen we ook niet vergeten dat het niet raar is om lichte bloedingen te hebben doorheen vrijwel de hele zwangerschap. Je baarmoedermond is veel gevoeliger en kan door bijvoorbeeld vrijen of onderzoeken makkelijker bloeden. Ben je dus niet zo bezig met je cyclus en ben je gewoon lichte menstruaties te hebben, dan kan het maar zo zijn dat je denkt dat je toch menstrueert terwijl je toch zwanger bent.
Het komt niet vaak voor, maar dit verklaart waarom sommige vrouwen pas heel laat (soms zelfs tot de geboorte) erachter komen dat ze eigenlijk zwanger zijn.
Wanneer moet je voor bloedingen tijdens de zwangerschap naar de huisarts?
Stel je weet wél dat je zwanger bent, en nu schrik je van de bloedingen, dat hoeft bij lichte bloedingen en bruin bloedverlies dus niet. Maar helderrood bloedverlies in combinatie met heftige steken en/of pijn is áltijd een reden om gelijk naar de huisarts of verloskundige te stappen.
Bronnen
[1] American Society for Reproductive Medicine (ASRM), Optimizing natural fertility: a committee opinion, 2022. [ https://www.asrm.org/practice-guidance/practice-committee-documents/optimizing-natural-fertility-a-committee-opinion-2021/]
[2] Wilcox AJ, Weinberg CR, Baird DD, Timing of Sexual Intercourse in Relation to Ovulation: Effects on the Probability of Conception, Survival of the Pregnancy, and Sex of the Baby, 1995. [ https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJM199512073332301]
[3] Guttmacher Institute, Contraceptive Effectiveness in the United States, 2024. [ https://www.guttmacher.org/fact-sheet/contraceptive-effectiveness-united-states]
[4] Frank-Herrmann P, Heil J, Gnoth C, e.a., The effectiveness of a fertility awareness based method to avoid pregnancy in relation to a couple's sexual behaviour during the fertile time: a prospective longitudinal study, 2007. [ https://academic.oup.com/humrep/article/22/5/1310/2914315]
[5] U.S. Food and Drug Administration, CPG Sec. 345.300 Menstrual Sponges. [ https://www.fda.gov/regulatory-information/search-fda-guidance-documents/cpg-sec-345300-menstrual-sponges]
[6] Wilcox AJ, Baird DD, Weinberg CR, Time of implantation of the conceptus and loss of pregnancy, 1999. [ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10362823/]
[7] Jarrell J, Examination of the proposed relationships between cyclic menstruation and human reproduction, 2025. [ https://www.frontiersin.org/journals/global-womens-health/articles/10.3389/fgwh.2025.1589736/full]
[8] StatPearls / NCBI Bookshelf, Cervical Ectropion, 2023. [ https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560709/]
[9] Wessel J, Buscher U, Denial of pregnancy: population based study, BMJ, 2002. [ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11859048/]
[10] NHS, Ectopic pregnancy - Symptoms. [ https://www.nhs.uk/conditions/ectopic-pregnancy/symptoms/]
[11] ACOG, Bleeding During Pregnancy FAQ. [ https://www.acog.org/womens-health/faqs/bleeding-during-pregnancy]
[12] NHG-Standaard Miskraam, Nederlands Huisartsen Genootschap. [ https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/miskraam]
FAQ
Ineens weinig bloedverlies tijdens je menstruatie, ben je zwanger?
Niet per se, een lichtere menstruatie dan normaal kan allerlei oorzaken hebben, van stress tot hormonale schommelingen. Maar als de bloeding ook duidelijk korter is dan gebruikelijk en vroeger dan normaal is, dan kan het gaan om een innestelingsbloeding in plaats van een menstruatie. Een negatieve zwangerschaptest zo vroeg in de mogelijke zwangerschap biedt helaas ook geen houvast. Een zwangerschapstest test namelijk het hCG niveau, en de stijging daarvan verschilt per vrouw, per zwangerschap. En het kan dus wel tot 4 weken ná de bevruchting duren voor een reguliere zwangerschapstest positief test.
De enige zekerheid is een bloedtest bij de huisarts, welke gevoeliger is voor de hCG.
Kan je zwanger worden als je ongesteld bent?
Ja, al is de kans klein. Technisch gezien kun je niet bevrucht raken tijdens een menstruatie, want terwijl je bloed ben je 100% zeker niet aan het ovuleren. Maar zaadcellen kunnen tot 5 dagen in je lichaam overleven. Bij een lange menstruatie (met meerdere dagen van spotting aan het einde) en een korte cyclus waarbij de eisprong vroeg valt, kan het maar zo zijn dat vrijen tijdens deze laatste dagen van spotting toch in een zwangerschap kan eindigen.
Kan je ongesteld worden als je zwanger bent?
Biologisch gezien niet. Een echte menstruatie kan niet optreden zolang een zwangerschap doorgaat: hCG houdt de progesteronspiegel juist hoog in plaats van dat die daalt, waardoor het baarmoederslijmvlies niet wordt afgestoten.⁷ Wat vaak wordt aangezien voor "ongesteld worden tijdens de zwangerschap" is meestal bloedverlies met een andere oorzaak, zoals een innestelingsbloeding of een gevoelige baarmoedermond.⁶ ⁸ Bij twijfel is een test, of een gesprek met je huisarts bij aanhoudend bloedverlies, de enige manier om zekerheid te krijgen.
Waarom voel je je zwanger terwijl je ongesteld bent geweest?
Veel vroege zwangerschapssymptomen zijn eigenlijk gelijk aan die van een luteale fase. Ze worden namelijk veroorzaakt door een hoge progesteron. Daarbij kan het best zijn dat wat jij als een menstruatie hebt ervaren, eigenlijk een innestelingsbloeding was. Je bent dan dus niet ongesteld geweest en de zwangerschapssymptomen zijn dus inderdaad wat ze zijn: tekenen dat je toch wel zwanger bent.
Geeft je cyclus goed kennen evenveel zekerheid als de pil?
Bij correct en consistent gebruik is de symptothermale methode, waarbij je ovulatie bevestigt via temperatuurmeting en cervixslijm, volgens onderzoek net zo betrouwbaar als veel hormonale methoden.⁴ En de betrouwbaarheid heb je zelf 100% in de hand, bij alle andere vormen van conceptie blijft het een kans verhaal.
Het struikelblok zit in de praktijk: de methode vraagt dagelijkse discipline, en juist rond je vruchtbare dagen is de verleiding om die even te laten schieten het grootst. En net zoals met alle andere vormen van anti-conceptie daalt de betrouwbaarheid zeer aanzienelijk bij 'fout' gebruik.
Kun je een menstruatiedisk gebruiken in combinatie met een condoom?
Het kan, maar helemaal zonder risico is het niet. Fabrikanten waarschuwen dat de wrijving tussen disk en condoom in theorie tot een microscheurtje kan leiden. Hard onderzoek hiernaar ontbreekt, dus als het condoom je enige bescherming is tegen soa's, is het verstandiger om de disk er tijdens het vrijen uit te halen. Een alternatief is dan het menstruatiesponsje, hoewel het daarbij verstandig is om extra glijmiddel te gebruiken, omdat het sponsje naast bloed, ook jouw vrouwelijke vocht opneemt.
Hoe lang na de eisprong vindt innesteling plaats?
Bij de meeste zwangerschappen 8 tot 10 dagen na de eisprong, met een spreiding van 6 tot 12 dagen.⁶ Daarom dat de innestelingsbloeding meestal een paar dagen vóór je verwachte menstruatie valt. Maar omdat niet iedereen elke keer een cyclus van 28 dagen heeft, is dit soms lastig voor jezelf vast te stellen.
Wanneer moet je met bloedverlies tijdens de zwangerschap naar de huisarts?
Lichte, bruine spotting zonder pijn is vaak geen reden voor ongerustheid. Helderrood bloedverlies, bloedverlies met sterke of eenzijdige buikpijn, koorts, of duizeligheid en een licht gevoel in het hoofd zijn dat wel, en verdienen dezelfde dag een gesprek met je huisarts of verloskundige.¹⁰ ¹¹ ¹²
Interessant? Sla het artikel op met Pinterest!
Geschreven door Lydia
Lydia is onze brandstoryteller. Met haar academische achtergrond en focus op research vertaalt ze wetenschappelijke informatie naar heldere, toegankelijke artikelen.
Gecontroleerd door Jo
Jo is de founder van Laveen. Ze heeft een orthomeleculaire achtergrond en is opgegroeid met de principes van traditionele chinese kennis.
