Foliumzuur vs. actief folaat: bronnen overzicht
Het advies van de Gezondheidsraad
In Nederland is het advies over foliumzuur afkomstig van de Gezondheidsraad. Het advies noemt letterlijk foliumzuur.
"Gebruik een supplement met 400 microgram foliumzuur per dag vanaf ten minste vier weken vóór de conceptie tot de tiende week van de zwangerschap."
Gezondheidsraad, Voedingsaanbevelingen voor zwangere vrouwen, 2021, p. 37
De gezondheidsraad heeft twee documenten online staan die ingaan op foliumzuur en folaat. Kernpunten in de discussie foliumzuur vs. folaat die we hier uit kunnen halen zijn:
- Geen van beide documenten zegt dat de 400 microgram is gekozen om vrouwen met een genvariant te compenseren.
- Beide spreken van een verlaging van het risico, niet van volledige bescherming.
- Hoe de 400 microgram oorspronkelijk is bepaald, staat in de adviezen van 1993 en 1996. Die konden we niet lezen, omdat ze niet online staan op de website van de Gezondheidsraad.
Gezondheidsraad, Voedingsaanbevelingen voor zwangere vrouwen (2021)
Onderwerp |
Wat er staat |
Pagina |
|---|---|---|
Herkomst van de 400 microgram |
De commissie sluit aan bij de aanbeveling die de Gezondheidsraad sinds 1993 geeft. Het advies onderbouwt de dosis niet opnieuw. |
p. 37 |
Effect |
Het supplement leidt tot een substantiële verlaging van het risico op neuraalbuisdefecten (open ruggetje of schedel). Er staat geen percentage bij. |
p. 37 |
Opname |
Van folaat wordt een kleiner deel opgenomen dan van foliumzuur. Dit staat in een kader over folaat uit voeding, niet over actief folaat in een supplement. |
p. 37 |
Opvolging |
In twee Nederlandse onderzoeken begon naar schatting 40% en 33% van de vrouwen vóór de conceptie met foliumzuur. In een van die onderzoeken volgde 25% het advies helemaal op. |
p. 38 |
Genvariant |
In de paragraaf over foliumzuur wordt MTHFR of genetische variatie niet genoemd. |
p. 37 en 38 |
Gezondheidsraad, Naar een optimaal gebruik van foliumzuur (2008)
Onderwerp |
Wat er staat |
Pagina |
|---|---|---|
Dosis |
De wetenschappelijke kennis bevestigt dat 400 microgram effectief is. Dit document noemt het advies sinds 1996; het advies van 2021 noemt 1993. |
p. 7 |
Effect |
Minstens 50% kleinere kans op een kind met een neuraalbuisdefect, met schattingen van 36 tot 72%. |
p. 31 |
Genvariant |
MTHFR wordt alleen genoemd bij de voedingsnorm voor volwassenen en bij een rekenmodel voor de inname. Niet in verband met de 400 microgram. |
p. 30 en 50 |
EFSA advies
EFSA Journal 2013 (volume 11, issue 7)
De EFSA geeft wetenschappelijk advies; de Europese Commissie besluit welke claims en welke vormen van een vitamine zijn toegestaan. Wettelijk geldt het besluit van de Commissie.
In 2013 beoordeelde de EFSA het verband tussen folaat uit supplementen en neuraalbuisdefecten. De EFSA beschreef het effect als:
"increasing maternal folate status by supplemental folate intake"
Vertaling: het verhogen van de folaatstatus van de moeder door de inname van folaat via supplementen.
Europese goedgekeurde claim
Verordening (EU) 1135/2014
Op basis van het advies van de EFSA stelde de Europese Commissie in 2014 de claim vast. Deze verodering bepaald wat wij als supplementen verkoper mogen zeggen over foliumzuur. Omdat dit gaat over een claim specifiek voor foliumzuur, wordt hier folaat niet genoemd.
"Foliumzuursuppletie verhoogt de folaatstatus van de moeder. Een lage folaatstatus van de moeder is een risicofactor voor het ontstaan van neuralebuisdefecten bij de zich ontwikkelende foetus."
"De claim mag alleen worden gebruikt voor voedingssupplementen die ten minste 400 μg foliumzuur per dagelijkse portie leveren."
"Aan de consument moet worden meegedeeld dat het voedingssupplement bedoeld is voor vrouwen in de vruchtbare leeftijd en dat het gunstige effect wordt verkregen bij een extra foliumzuurinname van 400 μg per dag gedurende ten minste één maand voor en maximaal drie maanden na de conceptie"
Doelgroep en termijn: vrouwen in de vruchtbare leeftijd, 400 µg foliumzuur per dag, van minstens één maand vóór tot drie maanden na de conceptie. Deze termijn wijkt af van die van wat de Nederlandse Gezondheidsraad uiteindeijk weer op papier heeft gezet (vier weken vóór tot week 10).
Folaat of foliumzuur: de EFSA formuleerde haar conclusie breder (folate) dan de Commissie uiteindelijk toestond (folic acid). De ziekterisicoclaim mag daarom alleen bij foliumzuur.
Veiligheid
Veiligheid van actief folaat als glucosaminezout
Verordening (EU) 2015/414
Actief folaat komt in supplementen voor als zout, bijvoorbeeld (6S)-5-MTHF glucosaminezout. De EFSA beoordeelde de veiligheid van deze vorm in 2013 (EFSA Journal 2013;11(10):3358). Daarna volgden twee Europese besluiten:
Uitvoeringsbesluit 2014/154/EU: toelating als nieuw voedingsingrediënt voor voedingssupplementen.
Verordening (EU) 2015/414: toevoeging aan de lijst van vormen van folaat die in voedingssupplementen mogen.
"De conclusie van het advies van de autoriteit luidt dat er geen veiligheidsrisico's verbonden zijn aan het gebruik van (6S)-5-methyltetrahydrofoliumzuur, glucosaminezout in voedingssupplementen als bron van folaat."
Deze besluiten gaan over veiligheid als bron van folaat. Ze zeggen niets over het voorkomen van neuraalbuisdefecten.
De bovengrens
EFSA Journal 2023 (volume 21, issue 11)
In 2023 beoordeelde de EFSA opnieuw de veilige bovengrens voor folaat. De bovengrens voor volwassenen bleef gelijk:
"1000 μg/day for adults, including pregnant and lactating women"
EFSA Journal 2023;21(11):e08353
Vertaling: 1000 µg per dag voor volwassenen, ook voor zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven.
Wat het advies verder zegt:
Welke vormen: de bovengrens geldt voor foliumzuur en de toegestane vormen van actief folaat samen: (6S)-5-MTHF glucosaminezout en L-5-MTHF calciumzout.
Hoe vaak overschreden: volgens de EFSA is het onwaarschijnlijk dat mensen in Europa boven deze grens komen, behalve bij regelmatig gebruik van supplementen met een hoge dosis foliumzuur of 5-MTHF.
Waarop de grens is gebaseerd: het risico dat neurologische klachten verergeren bij mensen met een vitamine B12-tekort. Zie ook Vitamine B12 en actief folaat.
Andere mogelijke risico's: voor een verband tussen folaatinname en verminderde cognitieve functie, darmkanker of prostaatkanker is volgens de EFSA onvoldoende bewijs.
Actief folaat vs. foliumzuur
Actief folaat verhoogt de folaatstatus net zo goed als foliumzuur. In de onderzoeken bij zwangere vrouwen was er geen verschil in folaatstatus. Deze onderzoeken meten de folaatstatus, niet het aantal neuraalbuisdefecten.
Daarnaast komt er uit de onderzoeken naar boven dat met actief folaat er ongeveer de helft minder ongemetaboliseerd foliumzuur in het bloed achterblijft. Wat dat betekent, (en of het dus goed, slecht of neutraal is) is nog onduidelijk.
"appears as effective as folic acid in maintaining maternal folate status"
Cochrane KM e.a., British Journal of Nutrition, 2023
Vertaling: lijkt even effectief als foliumzuur in het op peil houden van de folaatstatus van de moeder.
"may be an efficacious alternative to FA to maintain total folate status"
Draicchio F e.a., Frontiers in Nutrition, 2026
Vertaling: kan een effectief alternatief zijn voor foliumzuur om de totale folaatstatus op peil te houden.
Onderzoek bij zwangere vrouwen
Cochrane KM e.a., Br J Nutr (2023)
Wie en hoe: 60 zwangeren in Canada, week 8 tot 21. 16 weken 0,6 mg/dag foliumzuur of (6S)-5-MTHF. Gerandomiseerd
Uitkomst Geen verschil in folaat in rode bloedcellen en serum. Ongemetaboliseerd foliumzuur ongeveer 50% lager met 5-MTHF.
Kanttekening Volgens de auteurs is de biologische betekenis van minder ongemetaboliseerd foliumzuur onduidelijk.
Draicchio F e.a., Front Nutr (2026)
Wie en hoe 80 zwangeren, vanaf het tweede trimester 24 weken een multivitamine met 1000 µg DFE 5-MTHF of 1330 µg DFE foliumzuur. Gerandomiseerd.
Uitkomst Geen verschil in totaal folaat bij moeder, navelstrengbloed en placenta. Ongemetaboliseerd foliumzuur aantoonbaar bij 7% (5-MTHF) tegen 31% (foliumzuur).
Kanttekening Gefinancierd door Ritual, een supplementenmerk; vier auteurs werkten bij Ritual. De doseringen verschilden.
Onderzoek bij niet-zwangere vrouwen
Lamers Y e.a., Am J Clin Nutr (2006)
Wie en hoe 144 gezonde vrouwen, 19 tot 33 jaar. 24 weken 400 µg foliumzuur, 416 µg 5-MTHF, 208 µg 5-MTHF of placebo.
Uitkomst Folaat in rode bloedcellen steeg significant meer met 416 µg 5-MTHF dan met 400 µg foliumzuur of 208 µg 5-MTHF.
Kanttekening 416 µg 5-MTHF bevat evenveel moleculen als 400 µg foliumzuur. De halve dosis 5-MTHF gaf minder stijging.
Venn BJ e.a., J Nutr (2002)
Wie en hoe 104 vrouwen, 18 tot 49 jaar. 113 µg 5-MTHF, 100 µg foliumzuur of placebo.
Uitkomst Geen verschil in stijging van folaat in plasma en rode bloedcellen.
Kanttekening Lage dosis, ver onder het advies van 400 µg.
Prinz-Langenohl R e.a., Br J Pharmacol (2009)
Wie en hoe 24 vrouwen (16 met de TT-variant, 8 met CC). Eenmalig 400 µg foliumzuur of 416 µg 5-MTHF, 8 uur gemeten. Cross-over.
Uitkomst 5-MTHF verhoogde het folaat in plasma sterker dan foliumzuur, bij beide genvarianten. Ongemetaboliseerd foliumzuur kwam regelmatig voor na foliumzuur, zelden na 5-MTHF.
Kanttekening Gefinancierd door Merck, leverancier van het 5-MTHF. Kleine studie met één dosis, geen langetermijneffect.
Bailey SW en Ayling JE, Scientific Reports (2018)
Wie en hoe Vrouwen met een lage folaatstatus. Vijf doses van 7,5 mg 5-MTHF of foliumzuur in twee dagen.
Uitkomst Folaat in serum steeg in de eerste dagen veel sneller met 5-MTHF. Daarna kon het niveau met 0,4 mg foliumzuur per dag op peil blijven.
Kanttekening Dosis bijna 20 keer zo hoog als het advies. Gaat over snel aanvullen van een tekort, niet over gewoon gebruik.
De genvariant MTHFR
Foliumzuur moet in het lichaam worden omgezet voordat het als 5-MTHF in de bloedbaan komt. Bij die omzetting is het enzym MTHFR betrokken; 5-MTHF heeft die stap niet nodig (Prinz-Langenohl e.a.).
Vrouwen met de TT-variant van het MTHFR-gen hebben een lagere folaatstatus, ook als ze foliumzuur gebruiken. Volgens de bronnen halen zij met het foliumzuur advies toch een folaatstatus boven het niveau dat als maximaal beschermend geldt.
In de Verenigde Staten heeft in totaal 10,9% de TT-variant ( CDC). Nederlandse cijfers hebben we niet gevonden.
"In the TT genotype, the enzyme activity in vitro is reduced by approximately 75%"
Prinz-Langenohl R e.a., British Journal of Pharmacology, 2009
Vertaling: bij het TT-genotype is de activiteit van het enzym in het laboratorium met ongeveer 75% verminderd.
Stover e.a. plaatsen echter twee kanttekeningen bij actief folaat:
"there is currently no evidence that 5-methyltetrahydrofolate can prevent NTDs"
Stover PJ e.a., American Journal of Clinical Nutrition, 2015
Vertaling: er is op dit moment geen bewijs dat 5-methyltetrahydrofolaat neuraalbuisdefecten kan voorkomen. Voor foliumzuur is dat volgens dezelfde auteurs wel overtuigend aangetoond, in uiteenlopende bevolkingsgroepen.
Crider KS e.a., Am J Clin Nutr (2011)
Wat Grote gerandomiseerde studie bij 932 vrouwen in de vruchtbare leeftijd in Noord-China, 6 maanden 100, 400 of 4000 µg/dag of 4000 µg/week foliumzuur.
Uitkomst Vrouwen met de TT-variant hadden bij elke dosis een lagere folaatstatus: "the trend of TT < CC was maintained at even the highest doses" (de lagere waarde bij TT bleef ook bij de hoogste doseringen bestaan).
Tsang BL e.a., Am J Clin Nutr (2015)
Wat Meta-analyse van 40 studies.
Uitkomst Folaat in rode bloedcellen was bij CC ongeveer 16% hoger dan bij vrouwen met de TT-variant. Volgens de auteurs kan dit gevolgen hebben voor het risico op neuraalbuisdefecten op bevolkingsniveau.
Stover PJ e.a., Am J Clin Nutr (2015)
Wat Commentaar op Tsang e.a. (de meta-analyse hierboven)
Uitkomst Foliumzuur verhoogt bij vrouwen met de TT-variant de folaatstatus tot boven het niveau dat als maximaal beschermend wordt gezien. Er wordt geen dosis genoemd.
Anderson CAM e.a., Mol Nutr Food Res (2013)
Wat Gerandomiseerde cross-over bij 142 mannen en vrouwen, niet zwanger.
Uitkomst Met 400 µg foliumzuur steeg het folaat in rode bloedcellen bij alle genvarianten, ook bij TT.
Vitamine B12 en actief folaat
Bij een tekort aan vitamine B12 kan het lichaam actief folaat minder goed gebruiken. Of actief folaat daardoor minder goed werkt dan foliumzuur, is niet onderzocht.
De 'folaatval'
Volgens de review in Nutrients (2024) verloopt het zo:
- Om 5-MTHF te gebruiken voor de aanmaak van DNA, moet het lichaam het eerst omzetten naar tetrahydrofolaat (THF).
- Voor die omzetting is vitamine B12 nodig.
- Bij een B12-tekort blijft veel folaat als 5-MTHF "vastzitten" en doet het niet mee aan de aanmaak van DNA. Dit heet de folaatval (in het Engels: folate trap of methyl trap).
- Foliumzuur komt de folaatcyclus binnen zonder deze B12-afhankelijke stap.
Wat Stover e.a. erover zeggen
In hun commentaar uit 2015 schrijven Stover e.a. dat vrouwen met een B12-tekort 5-MTHF minder goed kunnen verwerken. Daardoor is het volgens hen mogelijk minder effectief dan foliumzuur bij het voorkomen van neuraalbuisdefecten.
Belangrijke punten om hierbij te benadrukken:
- Het gaat om een mogelijkheid, niet om een meting.
- Bij deze zin staat in het commentaar geen bronvermelding.
De keerzijde: maskering bij foliumzuur
Dezelfde review van Nutrients beschrijft ook een risico aan de kant van foliumzuur:
- Een B12-tekort kan leiden tot een vorm van bloedarmoede (megaloblastaire anemie).
- Hoge doses foliumzuur kunnen die bloedarmoede herstellen, terwijl het B12-tekort blijft bestaan. Het tekort wordt dan gemaskeerd. Bij langdurig gebruik van hoge doses kunnen de klachten van het B12-tekort volgens de review mogelijk verergeren.
- Bij 5-MTHF zou die maskering volgens een voorgestelde verklaring niet optreden, omdat de eerste stap juist B12 nodig heeft.
Hoe groot is dit risico in de praktijk?
Volgens de review bevatten de meeste zwangerschapssupplementen vitamine B12 in de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid voor de zwangerschap, en een lage dosis foliumzuur (400 µg). De auteurs noemen het risico op maskering daarom van minimaal belang.
We hebben geen onderzoek gevonden dat actief folaat en foliumzuur vergelijkt bij zwangere vrouwen met een B12-tekort.
Waarom dit punt niet in op onze overzichtspagina staat
- Er is geen definitieve uitspraak over: het effect is niet gemeten en Stover e.a. noemen geen bron.
- In de Vega Mama Multi hebben we bewust een hoge dosis vitamine B12 opgenomen: 100 µg methylcobalamine per capsule.
Voor de volledigheid hebben we het punt wel opgenomen in dit bronnenartikel.
Geschreven door Lydia
Lydia is onze brandstoryteller. Met haar academische achtergrond en focus op research vertaalt ze wetenschappelijke informatie naar heldere, toegankelijke artikelen.
Gecontroleerd door Jo
Jo is de founder van Laveen. Ze heeft een orthomeleculaire achtergrond en is opgegroeid met de principes van traditionele chinese kennis.
