Foliumzuur vs. actief folaat: Wat zegt de wetenschap?
Foliumzuur, folaat, B9, B11, 5-MTHF: wat is wat?
De termen worden veel door elkaar gebruikt, en dat is begrijpelijk, want ze hebben allemaal met dezelfde vitamine te maken. Toch zijn er subtiele verschillen die belangrijk zijn om te begrijpen.
Folaat: de overkoepelende term
Folaat is de verzamelnaam voor alle vormen van vitamine B9/B11. Zowel de vormen die van nature in voedsel voorkomen als de synthetische versie die in supplementen zit, vallen onder deze noemer. In bladgroenten, peulvruchten en citrusvruchten zit van nature folaat, voornamelijk in de actieve vorm (waarover zo meer).
Foliumzuur: de synthetische variant
Foliumzuur is de synthetische, geoxideerde variant van folaat. Het komt niet van nature voor in voedsel, maar is in een laboratorium gemaakt. Foliumzuur is stabiel, goedkoop te produceren en werd daarom de standaardvorm in supplementen en in verrijkt voedsel. Om biologisch actief te zijn, moet foliumzuur in het lichaam via meerdere stappen worden omgezet naar de actieve vorm.
Actief folaat (5-MTHF): de biologisch actieve vorm
5-MTHF staat voor 5-methyltetrahydrofolaat. Dit is de biologisch actieve vorm van folaat: de vorm die het lichaam daadwerkelijk gebruikt, en ook de vorm die van nature het meest voorkomt in voedsel. Wanneer je foliumzuur inneemt, zet je lichaam dit om naar 5-MTHF voordat het aan het werk kan. 5-MTHF slaat die omzettingsstap over.
In supplementen is 5-MTHF beschikbaar als zout, welke in twee vormen kan voorkomen:
- Calciumzout: Calcium-L-methylfolaat (calciumzout)
-
Glucosaminezout: (6S)-5-methyltetrahydrofolaat glucosaminezout
(De vorm die ook het gepatendeerde 'Quatrofolic' gebruikt.)
De term 'actief folaat' is de gangbare naam in de supplementenindustrie voor deze biologisch actieve vormen.
B9 en B11: dezelfde vitamine, andere naam
Internationaal staat folaat bekend als vitamine B9. In Nederland is de naam B11 meer ingeburgerd. Dat heeft een historische reden: vitaminen werden genummerd in de volgorde van ontdekking. Wat als B10 werd beschreven, bleek later geen vitamine te zijn. In Nederland ging men toen verder met B11, terwijl internationaal teruggegaan werd naar B9. Het gaat om exact dezelfde vitamine. Het is puur een taal- en cultuurgebonden kwestie, niet inhoudelijk.
Wat is het officiële advies?
De Gezondheidsraad adviseert vrouwen met een kinderwens om dagelijks 400 microgram foliumzuur te nemen, te beginnen vier weken voor de conceptie tot en met de tiende week van de zwangerschap. Dit advies is gebaseerd op uitgebreid onderzoek naar de rol van folaat bij de aanleg van het neurale buisje, waaruit het ruggenmerg en de hersenen van de baby zich ontwikkelen.
De woordkeuze 'foliumzuur' in dit advies is niet toevallig. De grote preventieve studies die hebben aangetoond dat folaat het risico op een open ruggetje (neuraalbuisdefect) verlaagt, zijn allemaal uitgevoerd met foliumzuur. Dat is de vorm waarvoor het sterkste directe bewijs bestaat.
Vandaar dat verloskundigen foliumzuur noemen en dat er kritische stemmen online zijn die actief folaat als 'niet bewezen' bestempelen.
Dat is een begrijpelijk standpunt, maar het gaat voorbij aan een belangrijk gegeven: de reden dat een hoge folaatstatus beschermend werkt, heeft niets te maken met de specifieke supplementvorm. Het gaat om wat er uiteindelijk in je bloed terechtkomt. Daarover gaat de rest van dit artikel.
Wat is de EFSA en wat zegt zij?
De EFSA, de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid, is het onafhankelijke wetenschappelijke orgaan van de Europese Unie dat beoordeelt welke gezondheidsclaims, ingredienten en voedingsstoffen veilig en effectief zijn.
De EFSA publiceert wetenschappelijke adviezen op basis van uitgebreide literatuurstudie en eigen onderzoek.
Fabrikanten mogen alleen gezondheidsclaims gebruiken die door de EFSA zijn onderbouwd.
In 2013 heeft de EFSA een officiële gezondheidsclaim vastgesteld over folaat en neuraalbuisdefecten:
Vrij vertaald: het via een supplement verhogen van de folaatstatus is gunstig voor het verminderen van het risico op een open ruggetje.
Belangrijk: de EFSA spreekt hier dus over folaatstatus in het algemeen, niet over een specifieke supplementvorm.
Datzelfde jaar heeft de EFSA ook vastgesteld welke vormen van folaat veilig zijn voor gebruik in voedingssupplementen. Naast foliumzuur zijn dat ook biologisch actieve vormen. Over het glucosaminezout van 5-MTHF, de exacte vorm die wij gebruiken, concludeerde de EFSA:
(6S)-5-MTHF glucosaminezout is door de EFSA expliciet goedgekeurd als veilige folaatbron voor supplementen. In haar meest recente advies uit 2023 bevestigt de EFSA dat de veiligheidsgrens van 1000 microgram per dag voor zwangere vrouwen geldt voor de gecombineerde inname van foliumzuur en 5-MTHF-vormen samen. Beide vormen worden binnen hetzelfde regulatoire kader behandeld.
De EFSA heeft de volgende folaatvarianten goedgekeurd als veilige folaatbron voor voedingssupplementen:
- Foliumzuur (synthetisch)
- Calcium-L-methylfolaat
- (6S)-5-methyltetrahydrofolaat glucosaminezout
- (6S)-5-methyltetrahydrofolaat calciumzout
Bron: EFSA 2023 https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.2903/j.efsa.2023.8353
Wat zegt de wetenschap
De redenering achter de keuze voor 5-MTHF is opgebouwd uit drie stappen die elk afzonderlijk zijn onderbouwd. Het is goed om deze expliciet te benoemen, zodat je zelf kunt beoordelen hoe sterk het argument is.
Wij hebben onze keuze gemaakt, maar willen dat jijzelf je eigen onderbouwde keuze ook kunt maken. Er is namelijk geen "Dit is het antwoord' keuze. Er zijn altijd afwegingen en met deze kennis willen we je helpen deze zelf te maken.
Stap 1: een hoge folaatstatus verlaagt het risico op een open ruggetje
Dit is het best onderbouwde deel. Het causale verband tussen folaatstatus en het risico op neuraalbuisdefecten is aangetoond in grote gerandomiseerde studies, waaronder de MRC Vitamin Study uit 1991. Op basis hiervan heeft de EFSA de gezondheidsclaim vastgesteld die hierboven staat.
Stap 2: 5-MTHF verhoogt de folaatstatus minstens even effectief als foliumzuur
Dit is de kern van het klinische bewijs voor 5-MTHF, aangetoond in meerdere gerandomiseerde gecontroleerde studies (RCT's).
Een Canadese RCT gepubliceerd in het British Journal of Nutrition (2023) volgde zwangere vrouwen gedurende de hele zwangerschap en vergeleek (6S)-5-MTHF met foliumzuur:
De folaatwaarden in het bloed waren gelijk in beide groepen. De vrouwen die 5-MTHF namen, hadden bovendien significant minder ongebruikt foliumzuur in hun bloed.
Een grote 24-weeks RCT in Frontiers in Nutrition (2026) bevestigde dit, zowel bij de moeder als bij de foetus:
Opvallend: de foliumzuurvariant in deze studie bevatte circa 30% meer folaat dan de 5-MTHF-variant. Toch waren de folaatwaarden bij moeder en baby gelijk. 5-MTHF doet hetzelfde werk met minder stof.
Een studie in Scientific Reports (Nature, 2018) keek ook naar de snelheid waarmee de vormen werken:
5-MTHF brengt de folaatstatus sneller op het gewenste niveau. Dat is extra relevant in de eerste weken van de zwangerschap, wanneer de aanleg van het neurale buisje plaatsvindt.
Het American Journal of Clinical Nutrition concludeerde bovendien:
Rode bloedcelfolaat is de meest betrouwbare langetermijnmaatstaf voor de folaatreserve. Ook op deze maat scoort 5-MTHF minstens even goed als foliumzuur.
Stap 3: Onze conclusie
Als een hoge folaatstatus het risico op een open ruggetje verlaagt, en 5-MTHF de folaatstatus minstens even effectief verhoogt als foliumzuur, dan volgt logischerwijs dat 5-MTHF dezelfde beschermende werking heeft.
Er zal nooit een directe studie komen die 5-MTHF vergelijkt met een placebo op NBD-preventie. Zo'n studie zou ethisch niet mogelijk zijn: zwangere vrouwen bewust onvoldoende folaat geven om te testen of er een open ruggetje ontstaat, is niet toelaatbaar.
De redenering via folaatstatus is dan ook de enige wetenschappelijk en ethisch haalbare route, en ze is sterk verdedigbaar.
Een extra overweging rond het omzettingsproces
Een enzym dat nodig is voor de omzetting van foliumzuur naar 5-MTHF heet MTHFR. Bij een deel van de bevolking werkt dit enzym minder efficiënt door een genetische variant.
In Kaukasische en aziatische populaties hebben tot 45-48% zo'n variant. Belangrijk om te weten: deze mensen kunnen foliumzuur nog steeds omzetten, alleen minder efficiënt.
Onderzoek toont dat de meest uitgesproken variant gemiddeld tot circa 16% lagere folaatwaarden geeft.
5-MTHF heeft die omzetting niet nodig en is daardoor even effectief voor iedereen, ongeacht genetische aanleg. Vandaar dat 5-MTHF 'actief' folaat wordt genoemd. Het is direct opneembaar om de folaatstatus te verhogen, ongeacht welke enzym variant je hebt.
Een overzichtsstudie uit 2022 beschreef dit als volgt:
Een laatste overweging: UMFA
Bij inname van synthetisch foliumzuur kan er een bijproduct in het bloed ontstaan: ongemethyleerd foliumzuur, ook wel UMFA (unmetabolized folic acid) genoemd. Dit is foliumzuur dat niet volledig is omgezet, en dat in de bloedbaan terechtkomt.
De Frontiers in Nutrition-studie (2026) toonde aan dat een prenatale multivitamine met 5-MTHF de UMFA-concentraties bij moeder en foetus met circa 50% reduceerde ten opzichte van een foliumzuurvariant.
Wat de gezondheidseffecten van UMFA precies zijn, is nog onderwerp van lopend onderzoek. Het is geen bewezen risico, maar eventueel een reden voor extra voorzichtigheid.
5-MTHF produceert geen UMFA: het wordt direct opgenomen zonder bijproduct.
Waarom wij kiezen voor actief folaat
De Vega Mama Multi van Laveen bevat (6S)-5-methyltetrahydrofolaat glucosaminezout: de actieve, direct opneembare vorm van folaat. Dit is precies de moleculaire vorm die door de EFSA is beoordeeld en goedgekeurd als veilige folaatbron voor voedingssupplementen.
We kozen voor deze ingrediëntvorm om drie redenen:
1. Directe biologische beschikbaarheid: geen omzettingsstap nodig, het lichaam absorbeert het direct
2. Omzeilt de omzettingsstap: 5-MTHF hoeft niet eerst door het lichaam te worden omgezet. Het is al in de actieve vorm en wordt direct opgenomen, ongeacht iemands genetische aanleg.
3. Geen UMFA: 5-MTHF laat geen ongemethyleerd foliumzuur achter in het bloed
4. Bioidentiek: (6S)-5-MTHF is de vorm van folaat die je lichaam zelf aanmaakt en direct kan gebruiken, identiek aan de actieve vorm die van nature in je cellen voorkomt.
Conclusie
Foliumzuur en actief folaat zijn allebei vormen van dezelfde vitamine. Het officiële advies in Nederland luidt foliumzuur, omdat de grote preventieve studies met foliumzuur zijn gedaan. (Het Europese advies van de EFSA, spreekt enkel over de overkoepelende term folaat.)
De reden dat folaat beschermt tegen een open ruggetje heeft niets te maken met de supplementvorm: het gaat om de folaatstatus in het bloed.
Het causale verband tussen een hogere folaatstatus en een lager risico op neuraalbuisdefecten is wetenschappelijk vastgesteld.
Meerdere RCT's tonen aan dat 5-MTHF die folaatstatus minstens even effectief verhoogt als foliumzuur.
De conclusie dat 5-MTHF daarmee een biologisch gelijkwaardige keuze is, is wetenschappelijk verdedigbaar.
Een directe studie naar NBD-preventie met 5-MTHF zal er nooit komen: die is ethisch niet uitvoerbaar.
De EFSA heeft (6S)-5-MTHF glucosaminezout bovendien expliciet goedgekeurd als veilige folaatbron voor supplementen, naast foliumzuur, als volwaardig alternatief.
Bronnen
Gezondheidsraad documenten
- Voedingsaanbevelingen voor zwangere vrouwen (2021)
EFSA-adviezen
- EFSA 2013 | Scientific Opinion on (6S)-5-methyltetrahydrofolic acid, glucosamine salt https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/3358
- EFSA 2023 | Scientific opinion on the tolerable upper intake level for folate https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.2903/j.efsa.2023.8353
Gerandomiseerde gecontroleerde studies (RCT's)
- British Journal of Nutrition 2023 | (6S)-5-MTHF vs. foliumzuur bij zwangere vrouwen in Canada https://www.cambridge.org/core/journals/british-journal-of-nutrition/article/supplementation-with-6s5methyltetrahydrofolic-acid-appears-as-effective-as-folic-acid-in-maintaining-maternal-folate-status-while-reducing-unmetabolised-folic-acid-in-maternal-plasma-a-randomised-trial-of-pregnant-women-in-canada/A07396C9FBD5A56E4B3D6BCB5D465CBA
- Frontiers in Nutrition 2026 | 5-MTHF in prenatale multivitamine, 24-weeks RCT https://www.frontiersin.org/journals/nutrition/articles/10.3389/fnut.2026.1679067/full
- Trials 2020 | Pilotstudie: (6S)-5-MTHF vs. foliumzuur tijdens zwangerschap https://link.springer.com/article/10.1186/s13063-020-04320-3
- American Journal of Clinical Nutrition | [6S]-5-MTHF minstens even effectief als foliumzuur https://ajcn.nutrition.org/article/S0002-9165(23)29379-X/pdf
Farmacologie & bioavailabiliteit
- Scientific Reports / Nature 2018 | Farmacologisch voordeel van 5-MTHF https://www.nature.com/articles/s41598-018-22191-2
- PMC 2022 | Active Folate Versus Folic Acid: The Role of 5-MTHF in Human Health https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9380836/
MTHFR & metabolisme
- PMC 2020 | Folate Insufficiency Due to MTHFR Deficiency Is Bypassed by 5-Methyltetrahydrofolate https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7564482/
UMFA
- PMC 2023 | Uncovering the Hidden Dangers and Molecular Mechanisms of Excess Folate https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10648405/
Interessant? Sla het artikel op met Pinterest!
Geschreven door Lydia
Lydia is onze brandstoryteller. Met haar academische achtergrond en focus op research vertaalt ze wetenschappelijke informatie naar heldere, toegankelijke artikelen.
Gecontroleerd door Jo
Jo is de founder van Laveen. Ze heeft een orthomeleculaire achtergrond en is opgegroeid met de principes van traditionele chinese kennis.
